قانون مسئولیت مدنی

قانون عادیمصوب ۱۳۳۹/۰۲/۰۷۱۶ مادهآخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

خلاصهٔ قانون مسئولیت مدنی

این قانون دربارهٔ مسئولیت مدنی و جبران خسارت است. بر اساس آن، هر کس بدون مجوز قانونی، عمداً یا از روی بی‌احتیاطی، به جان، سلامتی، مال، آزادی، حیثیت، شهرت تجارتی یا هر حق دیگری که قانون برای افراد ایجاد کرده لطمه بزند و ضرر مادی یا معنوی به دیگری برساند، مسئول جبران خسارت است. دادگاه میزان زیان و روش و کیفیت جبران را با توجه به اوضاع و احوال پرونده تعیین می‌کند و در حالت‌هایی که در متن آمده می‌تواند مبلغ خسارت را تخفیف دهد.

برای آسیب به بدن یا سلامتی، جبران نقص بدن، کاهش یا از بین رفتن توان کار و افزایش مخارج زندگی بر عهده واردکنندهٔ زیان است؛ دادگاه می‌تواند جبران را مستمری یا یک‌جا تعیین کند و اگر عواقب صدمات بدنی دقیق روشن نباشد، از تاریخ صدور حکم تا دو سال حق تجدیدنظر نسبت به حکم دارد. در صورت فوت، هزینه‌ها و به‌طور خاص کفن و دفن، و در صورت زنده ماندن مدتی، هزینهٔ معالجه و زیان ناتوانی از کار در مدت بیماری جبران می‌شود؛ همچنین برای شخص ثالث وابسته و در مواردی نطفه یا طفل متولد نشده، مستمری پیش‌بینی شده است. متن دربارهٔ نگهدارندهٔ مجنون یا صغیر، خسارت به حیثیت و اعتبار، اظهارات یا انتشارات خلاف واقع، کم شدن مشتریان، و مطالبه خسارت در حالت حیله، تهدید یا سوءاستفاده از زیردست بودن نیز احکامی دارد.

در بخش دیگری، کارمندان دولت، شهرداری‌ها و موسسات وابسته در انجام وظیفه مسئول جبران خسارت شناخته شده‌اند و در برخی موارد اداره یا موسسه مسئول است. کارفرمای مشمول قانون کار در برابر خسارات کارکنان در حین انجام کار یا به مناسبت آن مسئول است، مگر اینکه احتیاط‌های لازم را انجام داده باشد یا جلوگیری از زیان ممکن نبوده باشد؛ کارفرما می‌تواند به واردکنندهٔ خسارت مراجعه کند و مکلف است کارگران و کارکنان اداری خود را بیمه کند. چند نفر که با هم زیان می‌زنند متضامناً مسئول جبران هستند و دادگاه سهم هر یک را با توجه به نحوه مداخله تعیین می‌کند. دفاع مشروع در صورت تناسب متعارف دفاع با خسارت، مسئولیت جبران را برمی‌دارد. اجرای این قانون بر عهده وزارت دادگستری است.

ماده ۱

هر کس بدون مجوز قانونی عمداً یا در نتیجه بی‌احتیاطی به جان یا سلامتی یا مال یا آزادی یا حیثیت یا شهرت تجارتی یا به هر حق دیگر‌ که به موجب قانون برای افراد ایجاد گردیده لطمه‌ای وارد نماید که موجب ضرر مادی یا معنوی دیگری شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود‌ میباشد.

ماده ۲

در موردی که عمل وارد کننده زیان موجب خسارت مادی یا معنوی زیان ‌دیده شده باشد دادگاه پس از رسیدگی و ثبوت امر او را به جبران ‌خسارات مزبور محکوم مینماید و چنانچه عمل واردکننده زیان فقط موجب یکی از خسارات مزبور باشد دادگاه او را به جبران همان نوع خساراتی که‌ وارد نموده محکوم خواهد نمود.

ماده ۳

دادگاه میزان زیان و طریقه و کیفیت جبران آن را با توجه به اوضاع و احوال قضیه تعیین خواهد کرد جبران زیان را به صورت مستمری ‌نمیشود تعیین کرد مگر آن که مدیون تامین مقتضی برای پرداخت آن بدهد یا آن که قانون آن را تجویز نماید.

ماده ۴

دادگاه می‌تواند میزان خسارت را در موارد زیر تخفیف دهد. ۱ - هرگاه پس از وقوع خسارت واردکننده زیان به نحو موثری به زیان‌دیده کمک و مساعدت کرده باشد. ۲ - هرگاه وقوع خسارت ناشی از غفلتی بود که عرفاً قابل اغماض باشد و جبران آن نیز موجب عسرت و تنگدستی واردکننده زیان شود. ۳ - وقتی که زیان‌دیده به نحوی از انحاء موجبات تسهیل ایجاد زیان را فراهم نموده یا به اضافه شدن آن کمک و یا وضعیت واردکننده زیان را ‌تشدید کرده باشد.

ماده ۵

اگر در اثر آسیبی که به بدن یا سلامتی کسی وارد شده در بدن او نقصی پیدا شود یا قوه کار زیان‌دیده کم گردد و یا از بین برود و یا موجب ‌افزایش مخارج زندگانی او بشود وارد کننده زیان مسئول جبران کلیه خسارات مزبور است. ‌دادگاه جبران زیان را با رعایت اوضاع و احوال قضیه به طریق مستمری و یا پرداخت مبلغی دفعتاً واحده تعیین مینماید و در مواردی که جبران زیان‌ باید به طریق مستمری به عمل آید تشخیص اینکه به چه اندازه و تا چه مبلغ میتوان از وارد کننده زیان تامین گرفت با دادگاه است. اگر در موقع صدور حکم تعیین عواقب صدمات بدنی به‌طور تحقیق ممکن نباشد دادگاه از تاریخ صدور حکم تا دو سال حق تجدیدنظر نسبت به حکم‌ خواهد داشت.

ماده ۶

در صورت مرگ آسیب دیده، زیان شامل کلیه هزینه‌ها مخصوصاً هزینه کفن و دفن میباشد اگر مرگ فوری نباشد هزینه معالجه و زیان ناشی ‌از سلب قدرت کار کردن در مدت ناخوشی نیز جزء زیان محسوب خواهد شد. ‌در صورتی که در زمان وقوع آسیب زیان‌دیده قانوناً مکلف بوده و یا ممکن است بعدها مکلف شود شخص ثالثی را نگاهداری ‌نماید و در اثر مرگ او شخص ثالث از آن حق محروم گردد وارد کننده زیان باید مبلغی به عنوان مستمری متناسب با مدتی که ادامه حیات آسیب‌ دیده عادتاً ممکن و مکلف به نگاهداری شخص ثالث بوده به آن شخص پرداخت کند در این صورت تشخیص میزان تامین که باید گرفته شود با دادگاه است. در صورتی که در زمان وقوع آسیب نطفه شخص ثالث بسته شده و یا هنوز طفل به دنیا نیامده باشد شخص مزبور استحقاق مستمری را خواهد داشت.

ماده ۷

کسی که نگاهداری یا مواظبت مجنون یا صغیر قانوناً یا بر حسب قرارداد به عهده او میباشد در صورت تقصیر در نگاهداری یا مواظبت ‌مسئول جبران زیان وارده از ناحیه مجنون و یا صغیر میباشد و در صورتی که استطاعت جبران تمام یا قسمتی از زیان وارده را نداشته باشد از مال‌ مجنون یا صغیر زیان جبران خواهد شد و در هر صورت جبران زیان باید به نحوی صورت گیرد که موجب عسرت و تنگدستی جبران‌ کننده نباشد.

ماده ۸

کسی که در اثر تصدیقات یا انتشارات مخالف واقع به حیثیت و اعتبارات و موقعیت دیگری زیان وارد آورده مسئول جبران آن است. شخصی که در اثر انتشارات مزبور یا سایر وسائل مخالف با حسن نیت مشتریانش کم و یا در معرض از بین رفتن باشد میتواند موقوف شدن عملیات ‌مزبور را خواسته و در صورت اثبات تقصیر زیان وارده را از وارد کننده مطالبه نماید.

ماده ۹

دختری که در اثر اعمال حیله یا تهدید و یا سوءاستفاده از زیردست بودن حاضر برای همخوابگی نامشروع شده میتواند از مرتکب علاوه از زیان مادی ‌مطالبه زیان معنوی هم بنماید.

ماده ۱۰

کسی که به حیثیت و اعتبارات شخصی یا خانوادگی او لطمه وارد شود میتواند از کسی که لطمه وارد آورده است جبران زیان مادی‌ و معنوی خود را بخواهد هرگاه اهمیت زیان و نوع تقصیر ایجاب نماید دادگاه میتواند در صورت اثبات تقصیر علاوه بر صدور حکم به خسارت مالی ‌حکم به رفع زیان از طریق دیگر از قبیل الزام به عذرخواهی و درج حکم در جراید و امثال آن نماید.

ماده ۱۱

کارمندان دولت و شهرداری‌ها و موسسات وابسته به آن‌ها که به مناسبت انجام وظیفه عمداً یا در نتیجه بی‌احتیاطی خساراتی به اشخاص ‌وارد نمایند شخصاً مسئول جبران خسارت وارده میباشند ولی هرگاه خسارات وارده مستند به عمل آنان نبوده و مربوط به نقص وسائل ادارات و ‌موسسات مزبور باشد در این صورت جبران خسارت برعهده اداره یا موسسه مربوطه است ولی در مورد اعمال حاکمیت دولت هرگاه اقداماتی که بر‌حسب ضرورت برای تامین منافع اجتماعی طبق قانون به عمل آید و موجب ضرر دیگری شود دولت مجبور به پرداخت خسارات نخواهد بود.

ماده ۱۲

کارفرمایانی که مشمول قانون کار هستند مسئول جبران خساراتی میباشند که از طرف کارکنان اداری و یا کارگران آنان در حین انجام کار یا به ‌مناسبت آن وارد شده است مگر اینکه محرز شود تمام احتیاط‌هائی که اوضاع و احوال قضیه ایجاب می‌نموده، به عمل آورده یا این که اگر احتیاط‌های مزبور را به عمل میاوردند باز هم جلوگیری از ورود زیان مقدور نمی‌بود کارفرما میتواند به واردکننده خسارت در صورتی که مطابق قانون ‌مسئول شناخته شود مراجعه نماید.

ماده ۱۳

کارفرمایان مشمول ماده ۱۲ مکلفند تمام کارگران و کارکنان اداری خود را در مقابل خسارات وارده از ناحیه آنان به اشخاص ثالث بیمه‌ نمایند.

ماده ۱۴

در مورد ماده ۱۲ هرگاه چند نفر مجتمعاً زیانی وارد آورند متضامناً مسئول جبران خسارت وارده هستند. ‌در این مورد میزان مسئولیت هر یک از آنان با توجه به نحوه مداخله هر یک از طرف دادگاه تعیین خواهد شد.

ماده ۱۵

کسی که در مقام دفاع مشروع موجب خسارات بدنی یا مالی شخص متعدی شود مسئول خسارت نیست مشروط بر اینکه خسارت‌ وارده بر حسب متعارف متناسب با دفاع باشد.

ماده ۱۶

وزارت دادگستری مامور اجرای این قانون است.