ماده ۸ قانون نحوه اجرای اصل 49 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

دادگاه پس از احراز نامشروع بودن اموال و دارایی اشخاص حقیقی و یا حقوقی در صورتی که مقدار آن معلوم باشد چنانچه صاحب آن مشخص است باید به صاحبش رد شود ولی اگر صاحب آن مشخص نیست در اختیار ولی امر قرار داده می‌شود و اگر مقدار آن معلوم نباشد چنانچه صاحب آن مشخص است باید با صاحب مال مصالحه نماید ولی اگر صاحب آن مشخص نیست باید خمس مال را در اختیار ولی امر قرار دهد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ اموالی است که دادگاه پس از رسیدگی، نامشروع بودن آن‌ها را احراز کرده است؛ یعنی مال یا دارایی شخص — اعم از شخص حقیقی (مثل یک فرد) یا حقوقی (مثل یک شرکت) — از راه نامشروع به دست آمده باشد.

حکم این ماده به دو چیز بستگی دارد: اول اینکه «مقدار مال» معلوم باشد یا نه، و دوم اینکه «صاحب مال» مشخص باشد یا نه. اگر مقدار معلوم باشد و صاحب مشخص باشد، مال باید به صاحبش رد شود؛ اگر مقدار معلوم باشد ولی صاحب مشخص نباشد، مال در اختیار ولی امر قرار می‌گیرد. اگر مقدار معلوم نباشد و صاحب مشخص باشد، دادگاه باید با صاحب مال مصالحه کند؛ و اگر مقدار معلوم نباشد و صاحب هم مشخص نباشد، خمس مال باید در اختیار ولی امر قرار داده شود.

متن این ماده تبصره ندارد و دربارهٔ واژه‌هایی مانند «ولی امر» یا «خمس» توضیح بیشتری در خود همین متن نیامده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید دادگاه احراز کند مقداری از دارایی «علی» از راه نامشروع به دست آمده، مقدار آن معلوم است (مثلاً مبلغ مشخصی پول) و صاحب واقعی آن هم «مریم» است؛ در این حالت آن مال باید به مریم رد شود.
فرض کنید اموالی نامشروع باشد، مقدارش معلوم نباشد و صاحب آن هم مشخص نباشد؛ در این صورت بر اساس این ماده، خمس آن مال باید در اختیار ولی امر قرار داده شود.

سؤالات پرتکرار

اگر مقدار مال نامشروع معلوم باشد ولی صاحبش مشخص نباشد، مال چه می‌شود؟

بر اساس این ماده، مال در اختیار ولی امر قرار داده می‌شود.

اگر مقدار مال نامشروع معلوم نباشد اما صاحبش مشخص باشد، دادگاه چه باید بکند؟

این ماده می‌گوید دادگاه باید با صاحب مال مصالحه نماید.

منظور از «خمس» در این ماده چیست؟

متن فقط عبارت «خمس مال» را آورده و توضیح بیشتری دربارهٔ آن یا نحوهٔ محاسبه‌اش در همین متن نیامده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون نحوه اجرای اصل 49 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ←
ماده ۸ قانون نحوه اجرای اصل 49 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران — لویادسک