ماده ۴۹۵ فصل ششم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام میدهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد، ضامن دیه است مگر آن که عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا این که قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود و چنانچه اخذ برائت از مریض به دلیل نابالغ یا مجنون بودن او، معتبر نباشد و یا تحصیل برائت از او به دلیل بیهوشی و مانند آن ممکن نگردد، برائت از ولی مریض تحصیل می‌شود.

تبصره ۱

در صورت عدم قصور یا تقصیر پزشک در علم و عمل برای وی ضمان وجود ندارد هرچند برائت اخذ نکرده باشد.

تبصره ۲

ولی بیمار اعم از ولی خاص است مانند پدر و ولی عام که مقام رهبری است. در موارد فقدان یا عدم دسترسی به ولی خاص، رئیس قوه قضائیه با استیذان از مقام رهبری و تفویض اختیار به دادستانهای مربوطه به اعطای برائت به طبیب اقدام مینماید.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ مسئولیت پزشک در برابر آسیب‌های بدنی هنگام درمان است. بر اساس آن، اگر پزشک در جریان معالجه باعث مرگ یا صدمهٔ بدنی بیمار شود، در اصل باید دیه بپردازد. اما این مسئولیت در چند حالت برداشته می‌شود: اینکه کار او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی بوده باشد، یا اینکه پیش از معالجه از بیمار برائت گرفته باشد و تقصیری هم نکرده باشد.

اگر گرفتن برائت از خود بیمار ممکن نباشد، مثلاً به دلیل نابالغ یا مجنون بودن او معتبر نباشد، یا به دلیل بیهوشی و مانند آن نتوان از او برائت گرفت، برائت از ولی بیمار گرفته می‌شود. تبصرهٔ ۱ می‌گوید اگر پزشک در علم و عمل قصور یا تقصیر نداشته باشد، حتی بدون گرفتن برائت هم ضمانی بر او نیست. تبصرهٔ ۲ توضیح می‌دهد که ولی بیمار می‌تواند ولی خاص (مانند پدر) یا ولی عام (مقام رهبری) باشد و در صورت نبودن یا در دسترس نبودن ولی خاص، رئیس قوهٔ قضائیه با استیذان از مقام رهبری و تفویض اختیار به دادستان‌های مربوط، برائت به طبیب می‌دهد.

مصادیق واقعی

علی توسط پزشکی تحت عمل جراحی قرار می‌گیرد و در جریان عمل دچار صدمهٔ بدنی می‌شود. اگر پزشک پیش از عمل از علی برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشده باشد، طبق این ماده ضامن دیه نیست.
مریم که به دلیل بیهوشی نمی‌تواند برائت بدهد، پیش از معالجه برائت از ولی‌اش گرفته می‌شود؛ در این حالت برائت از ولی بیمار تحصیل شده است.

سؤالات پرتکرار

اگر پزشک هنگام درمان به بیمار آسیب بزند، همیشه باید دیه بدهد؟

نه؛ این ماده می‌گوید در اصل ضامن دیه است، مگر اینکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد، یا پیش از معالجه برائت گرفته باشد و تقصیری هم نکرده باشد.

اگر بیمار نابالغ یا مجنون باشد یا بیهوش باشد، برائت از چه کسی گرفته می‌شود؟

بر اساس این ماده، در این حالت‌ها برائت از ولی بیمار تحصیل می‌شود.

اگر پزشک تقصیری نکرده باشد ولی برائت هم نگرفته باشد، باز هم ضامن است؟

تبصرهٔ ۱ این ماده می‌گوید در صورت عدم قصور یا تقصیر پزشک در علم و عمل، برای او ضمان وجود ندارد، هرچند برائت اخذ نکرده باشد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←