ماده ۴۹۲ فصل ششم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

جنایت در صورتی موجب قصاص یا دیه است که نتیجه حاصله مستند به رفتار مرتکب باشد اعم از آن که به نحو مباشرت یا به تسبیب یا به اجتماع آنها انجام شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده یک شرط کلی برای قصاص یا دیه تعیین می‌کند: آسیب جسمی (جنایت) تنها زمانی قصاص یا دیه دارد که نتیجهٔ به‌وجودآمده به رفتار مرتکب «مستند» باشد؛ یعنی واقعاً بتوان آن آسیب را به کار او نسبت داد.

متن می‌گوید این استناد می‌تواند به سه شکل باشد: مباشرت (انجام دادن مستقیم کار توسط خود شخص)، تسبیب (فراهم کردن زمینه یا علت، بدون انجام مستقیم)، یا اجتماع این دو (ترکیبی از هر دو حالت).

متن تعریف دقیقی از مباشرت یا تسبیب ارائه نکرده و وارد جزئیات نشده است؛ پس فقط می‌توان گفت جنایت در هر سه حالت بالا می‌تواند موجب قصاص یا دیه باشد، به شرط آنکه نتیجه به رفتار مرتکب نسبت داده شود.

مصادیق واقعی

علی خودش با چاقو به مریم آسیب می‌زند؛ اینجا آسیب مستقیماً به رفتار خود علی نسبت داده می‌شود (مباشرت).
علی در مسیر راه چاله‌ای حفر می‌کند و مریم در آن می‌افتد و آسیب می‌بیند؛ اگر آسیب مستند به کار علی باشد، مشمول این ماده قرار می‌گیرد (تسبیب).

سؤالات پرتکرار

آیا هر آسیب جسمی به قصاص یا دیه منجر می‌شود؟

نه؛ بر اساس این ماده فقط وقتی قصاص یا دیه مطرح است که نتیجهٔ حاصل به رفتار مرتکب مستند باشد.

اگر کسی خودش مستقیم کاری نکند اما زمینه‌ساز آسیب شود، حکم چیست؟

این ماده می‌گوید جنایت ممکن است به نحو مباشرت، تسبیب یا اجتماع آن دو باشد؛ پس حالت تسبیب هم در متن پیش‌بینی شده است.

منظور از «اجتماع مباشرت و تسبیب» چیست؟

متن فقط این حالت را به‌عنوان یکی از شکل‌های استناد نتیجه به مرتکب ذکر کرده و توضیح بیشتر یا جزئیات آن را بیان نکرده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←