ماده ۴۳۵ فصل اول قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هرگاه در جنایت عمدی، به علت مرگ یا فرار، دسترسی به مرتکب ممکن نباشد با درخواست صاحب حق، دیه جنایت از اموال مرتکب پرداخت می‌شود و در صورتی که مرتکب مالی نداشته باشد در خصوص قتل عمد، ولی دم می‌تواند دیه را از عاقله بگیرد و در صورت نبود عاقله یا عدم دسترسی به آنها یا عدم تمکن آنها، دیه از بیت المال پرداخت می‌شود و در غیر قتل، دیه بر بیت المال خواهد بود. چنانچه پس از اخذ دیه، دسترسی به مرتکب جنایت اعم از قتل و غیر قتل، ممکن شود در صورتی که اخذ دیه به جهت گذشت از قصاص نباشد، حق قصاص حسب مورد برای ولی دم یا مجنیٌ علیه محفوظ است، لکن باید قبل از قصاص، دیه گرفته شده را برگرداند.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که جنایت عمدی رخ داده، اما به علت مرگ یا فرار مرتکب نمی‌توان به او دسترسی پیدا کرد. در این حالت با درخواست صاحب حق، دیهٔ آن جنایت از اموال خود مرتکب پرداخت می‌شود. اگر مرتکب مالی نداشته باشد، حکم در قتل عمد و غیر قتل فرق می‌کند: در قتل عمد، ولی دم می‌تواند دیه را از عاقله بگیرد؛ اگر عاقله نباشد یا به آن‌ها دسترسی نباشد یا توانایی نداشته باشند، دیه از بیت المال پرداخت می‌شود. در جنایت غیر قتل، دیه بر بیت المال است.

همچنین اگر بعد از دریافت دیه، دسترسی به مرتکب ممکن شود، در صورتی که دریافت دیه به دلیل گذشت از قصاص نبوده باشد، حق قصاص برای ولی دم یا مجنیٌ علیه (بسته به مورد) باقی می‌ماند؛ اما پیش از قصاص باید دیهٔ گرفته‌شده را برگرداند. متن دربارهٔ جزئیات بیشترِ «حسب مورد» توضیحی نداده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی مرتکب قتل عمد شده و سپس فرار کرده است. اگر دسترسی به علی ممکن نباشد، ولی دم می‌تواند با درخواست خود دریافت دیه را بخواهد؛ اگر علی مالی داشته باشد، دیه از اموال علی پرداخت می‌شود.
فرض کنید حسین مرتکب یک جنایت عمدی غیر قتل شده، فرار کرده و مالی ندارد. بر اساس این متن، در غیر قتل دیه بر بیت المال خواهد بود.

سؤالات پرتکرار

اگر مرتکب قتل عمد فرار کرده و هیچ مالی نداشته باشد، دیه از چه کسی گرفته می‌شود؟

بر اساس این متن، در قتل عمد ولی دم می‌تواند دیه را از عاقله بگیرد و اگر عاقله نباشد یا دسترسی به آن‌ها نباشد یا توانایی نداشته باشند، دیه از بیت المال پرداخت می‌شود.

اگر بعد از گرفتن دیه، مرتکب پیدا شود، آیا قصاص هنوز ممکن است؟

اگر گرفتن دیه به دلیل گذشت از قصاص نبوده باشد، حق قصاص برای ولی دم یا مجنیٌ علیه (بسته به مورد) محفوظ است؛ ولی قبل از قصاص باید دیهٔ گرفته‌شده را برگرداند.

در جنایت عمدی غیر قتل که مرتکب مالی ندارد، دیه بر عهده کیست؟

در غیر قتل، این ماده می‌گوید دیه بر بیت المال خواهد بود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←