ماده ۳۷۳ فصل ششم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

در موارد شرکت در جنایت عمدی، حسب مورد، مجنیٌ علیه یا ولی دم می‌تواند یکی از شرکا در جنایت عمدی را قصاص کند و دیگران باید بلافاصله سهم خود از دیه را به قصاص شونده بپردازند و یا اینکه همه شرکا یا بیش از یکی از آنان را قصاص کند، مشروط بر اینکه دیه مازاد بر جنایت پدیدآمده را پیش از قصاص، به قصاص شوندگان بپردازد. اگر قصاص شوندگان همه شرکا نباشند، هر یک از شرکا که قصاص نمی‌شود نیز باید سهم خود از دیه جنایت را به نسبت تعداد شرکا بپردازد.

تبصره

اگر مجنیٌ علیه یا ولی دم، خواهان قصاص برخی از شرکا باشد و از حق خود نسبت به برخی دیگر مجانی گذشت کند یا با آنان مصالحه نماید، در صورتی که دیه قصاص شوندگان بیش از سهم جنایتشان باشد، باید پیش از قصاص، مازاد دیه آنان را به قصاص شوندگان بپردازد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که چند نفر با هم در یک جنایت عمدی (مثل قتل عمد) شرکت کرده‌اند. بر اساس آن، کسی که جنایت روی او واقع شده (مجنیٌ علیه) یا ولی دم می‌تواند فقط یکی از این شریک‌ها را قصاص کند؛ در این صورت بقیهٔ شریک‌ها باید فوراً سهم خودشان از دیه را به همان کسی که قصاص شده بپردازند. راه دیگر این است که همهٔ شریک‌ها یا بیش از یکی از آن‌ها قصاص شوند، اما در این حالت شرط شده که دیهٔ مازاد بر جنایتِ پدیدآمده، پیش از قصاص به کسانی که قصاص می‌شوند پرداخت شود.

اگر قصاص‌شوندگان همهٔ شریک‌ها نباشند، هر شریکی که قصاص نمی‌شود هم باید سهم خودش از دیهٔ جنایت را به نسبت تعداد شریک‌ها بپردازد.

تبصرهٔ ماده هم به این حالت می‌پردازد که مجنیٌ علیه یا ولی دم فقط قصاص بعضی از شریک‌ها را بخواهد و از حق خود نسبت به بعضی دیگر مجانی بگذرد یا با آن‌ها مصالحه کند. در این صورت، اگر دیهٔ کسانی که قصاص می‌شوند بیشتر از سهم آن‌ها از جنایت باشد، باید پیش از قصاص، مازاد دیهٔ آنان را به خودشان بپردازد. لازم به ذکر است متن دربارهٔ شیوهٔ محاسبهٔ دقیق این «مازاد» توضیح بیشتری نداده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی و حسن با هم در یک جنایت عمدی شرکت کرده‌اند. ولی دم می‌تواند فقط علی را قصاص کند؛ در این حالت حسن باید بلافاصله سهم خودش از دیه را به علی بپردازد.
فرض کنید ولی دم بخواهد هم علی و هم حسن را قصاص کند. در این صورت باید دیهٔ مازاد بر جنایت پدیدآمده را پیش از قصاص به آن‌ها بپردازد.

سؤالات پرتکرار

اگر ولی دم فقط یکی از شریک‌ها را قصاص کند، بقیه چه وظیفه‌ای دارند؟

بر اساس این ماده، دیگران باید بلافاصله سهم خودشان از دیه را به کسی که قصاص شده بپردازند.

اگر ولی دم بخواهد همهٔ شریک‌ها یا چند نفر از آن‌ها را قصاص کند، چه شرطی وجود دارد؟

شرط این است که دیهٔ مازاد بر جنایت پدیدآمده را پیش از قصاص به کسانی که قصاص می‌شوند بپردازد.

اگر ولی دم از حق خود نسبت به بعضی از شریک‌ها مجانی بگذرد یا با آن‌ها مصالحه کند، تکلیفش چیست؟

طبق تبصره، اگر دیهٔ کسانی که قصاص می‌شوند بیش از سهم آن‌ها از جنایت باشد، باید پیش از قصاص، مازاد دیهٔ آنان را به خودشان بپردازد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←