ماده ۳۷۴ فصل ششم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هرگاه دیه جنایت، بیش از دیه مقابل آن جنایت در مرتکب باشد مانند اینکه زنی، مردی را یا غیرمسلمانی، مسلمانی را عمداً به قتل برساند یا دست وی را قطع کند، اگر مرتکب یک نفر باشد، صاحب حق قصاص افزون بر قصاص، حق گرفتن فاضل دیه را ندارد و اگر مرتکبان متعدد باشند، صاحب حق قصاص می‌تواند پس از پرداخت مازاد دیه قصاص شوندگان بر دیه جنایت به آنان، همگی را قصاص کند. همچنین می‌تواند به اندازه دیه جنایت، از شرکا در جنایت، قصاص کند و چیزی نپردازد، که در این صورت، شرکایی که قصاص نمی‌شوند، سهم دیه خود از جنایت را به قصاص شوندگان میپردازند. افزون بر این، صاحب حق قصاص می‌تواند یکی از آنان را که دیه اش کمتر از دیه جنایت است، قصاص کند و فاضل دیه را از دیگر شرکا بگیرد لکن صاحب حق قصاص نمی‌تواند بیش از این مقدار را از هریک مطالبه کند، مگر در صورتی که برمقدار بیشتر مصالحه نماید. همچنین اگر صاحب حق قصاص خواهان قصاص همه یا برخی از آنان که دیه مجموعشان بیش از دیه جنایت است باشد، نخست باید فاضل دیه قصاص شونده نسبت به سهمش از جنایت را به او بپردازد و سپس قصاص نماید.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده درباره حالتی است که «دیه جنایت» (مبلغ خسارتی که برای قربانی در نظر گرفته می‌شود) از «دیه مقابل آن جنایت در مرتکب» بیشتر است؛ یعنی مرتکب از نظر دیه ارزش کمتری دارد. مثال‌هایی که خود متن آورده این‌هاست: زنی که مردی را عمداً بکشد یا دستش را قطع کند، یا فرد غیرمسلمانی که مسلمانی را بکشد یا دستش را قطع کند.

اگر مرتکب یک نفر باشد، صاحب حق قصاص نمی‌تواند هم قصاص کند و هم آن مبلغ اضافه (فاضل دیه) را بگیرد. اما اگر مرتکبان چند نفر باشند، سه راه پیش پای صاحب حق قصاص است: اول اینکه مازاد دیه قصاص‌شوندگان بر دیه جنایت را به آن‌ها بپردازد و سپس همه را قصاص کند. دوم اینکه فقط به اندازه دیه جنایت از شریکان قصاص کند و چیزی نپردازد؛ در این حالت شریکانی که قصاص نمی‌شوند باید سهم دیه خودشان از جنایت را به قصاص‌شوندگان بدهند. سوم اینکه یکی از آن‌ها را که دیه‌اش کمتر از دیه جنایت است قصاص کند و فاضل دیه را از دیگر شرکا بگیرد.

در همین حال، متن یک محدودیت هم می‌گذارد: صاحب حق قصاص نمی‌تواند بیش از این مقدار از هر یک از شرکا مطالبه کند، مگر اینکه بر مبلغ بیشتر با آن‌ها مصالحه کند. همچنین اگر بخواهد همه یا برخی از کسانی را قصاص کند که مجموع دیه‌شان از دیه جنایت بیشتر است، ابتدا باید فاضل دیه هر قصاص‌شونده را نسبت به سهم او از جنایت بپردازد و بعد قصاص کند. متن این ماده تبصره ندارد و مباحثی مثل «دیه جنایت» و «فاضل دیه» در همین متن توضیح داده نشده و مبهم می‌ماند.

مصادیق واقعی

مریم عمداً علی را می‌کشد و مرتکب فقط یک نفر است. چون دیه جنایت (کشتن مرد) از دیه مقابل آن در مرتکب (زن) بیشتر است، صاحب حق قصاص می‌تواند قصاص کند، ولی حق ندارد علاوه بر قصاص، آن مبلغ اضافه را هم بگیرد.
دو نفر غیرمسلمان با هم عمداً یک مسلمان را می‌کشند. صاحب حق قصاص می‌تواند مازاد دیه این دو نفر بر دیه جنایت را به آن‌ها بپردازد و سپس هر دو را قصاص کند، یا فقط به اندازه دیه جنایت قصاص کند و چیزی نپردازد که در این صورت شریک قصاص‌نشده باید سهم دیه خودش را به قصاص‌شونده بدهد.

سؤالات پرتکرار

اگر فقط یک نفر مرتکب قتل شود و دیه او از دیه مقتول کمتر باشد، آیا صاحب حق قصاص می‌تواند هم قصاص کند و هم آن مبلغ اضافه را بگیرد؟

نه. بر اساس این ماده، اگر مرتکب یک نفر باشد، صاحب حق قصاص افزون بر قصاص، حق گرفتن فاضل دیه را ندارد.

اگر مرتکبان چند نفر باشند، آیا صاحب حق قصاص می‌تواند بدون پرداخت پولی همه را قصاص کند؟

در متن این ماده راه‌هایی آمده است؛ از جمله می‌تواند به اندازه دیه جنایت از شرکا قصاص کند و چیزی نپردازد، که در آن صورت شرکای قصاص‌نشده سهم دیه خود از جنایت را به قصاص‌شوندگان می‌پردازند.

آیا صاحب حق قصاص می‌تواند از هر یک از شریکان مبلغی بیشتر از آنچه در این ماده گفته شده مطالبه کند؟

متن می‌گوید صاحب حق قصاص نمی‌تواند بیش از این مقدار را از هر یک مطالبه کند، مگر اینکه بر مقدار بیشتر مصالحه نماید.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←