ماده ۲۹۲ فصل اول قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

جنایت در موارد زیر خطای محض محسوب می‌شود: الف- در حال خواب و بیهوشی و مانند آنها واقع شود. ب- به وسیله صغیر و مجنون ارتکاب یابد. پ- جنایتی که در آن مرتکب نه قصد جنایت بر مجنی علیه را داشته باشد و نه قصد ایراد فعل واقع شده بر او را، مانند آنکه تیری به قصد شکار رها کند و به فردی برخورد نماید.

تبصره

در مورد بندهای (الف) و (پ) هرگاه مرتکب آگاه و متوجه باشد که اقدام او نوعاً موجب جنایت بر دیگری می‌گردد، جنایت عمدی محسوب می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید در چه جاهایی یک جنایت (آسیب زدن به جسم یا جان دیگری) «خطای محض» شمرده می‌شود؛ یعنی مرتکب نه می‌خواسته به آن شخص آسیب بزند و نه حتی می‌خواسته کاری را که به او نسبت داده شده انجام دهد. متن سه حالت را نام می‌برد: الف) جنایت در حال خواب، بیهوشی و حالت‌های مشابه واقع شود؛ ب) جنایت را صغیر (کسی که به سن بلوغ نرسیده) یا مجنون انجام دهد؛ پ) مرتکب نه قصد جنایت بر آن فرد را داشته و نه قصد انجام دادن همان فعل واقع‌شده بر او را، مثل کسی که تیری را به قصد شکار رها می‌کند و آن تیر به یک فرد برخورد می‌کند.

اما تبصرهٔ ماده یک استثنا می‌آورد، ولی فقط برای بندهای (الف) و (پ) (نه بند ب): اگر در این دو حالت مرتکب آگاه و متوجه بوده باشد که کارش معمولاً و در حالت عادی به جنایت بر دیگری می‌انجامد، آن جنایت عمدی به حساب می‌آید. متن دربارهٔ احکام و آثار این تقسیم‌بندی یا دربارهٔ بند (ب) توضیح بیشتری نمی‌دهد و در همین حد باقی می‌ماند.

مصادیق واقعی

علی در خواب است و در خواب دستش به مریم می‌خورد و مریم آسیب می‌بیند؛ بر اساس بند (الف) این جنایت خطای محض شمرده می‌شود، مگر اینکه علی آگاه و متوجه بوده باشد که این کارش نوعاً به جنایت بر دیگری می‌انجامد که در آن صورت طبق تبصره عمدی است.
کسی تیری به قصد شکار رها می‌کند و تیر به فردی برخورد می‌کند؛ اگر نه قصد جنایت بر او را داشته و نه قصد زدن او را، طبق بند (پ) خطای محض است، اما اگر آگاه بوده که در آن محل و به آن شیوه، این کار معمولاً به جنایت بر دیگری می‌انجامد، طبق تبصره عمدی محسوب می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر کسی در خواب به دیگری آسیب بزند، این جنایت چه نوع جنایتی است؟

طبق بند (الف) این ماده، جنایتی که در حال خواب و بیهوشی و مانند آنها واقع شود، خطای محض محسوب می‌شود؛ ولی طبق تبصره، اگر مرتکب آگاه و متوجه بوده که اقدامش نوعاً موجب جنایت بر دیگری می‌گردد، جنایت عمدی است.

اگر تیری به قصد شکار رها شود و به فردی بخورد، چه حکمی دارد؟

اگر مرتکب نه قصد جنایت بر آن فرد را داشته و نه قصد ایراد همان فعل واقع‌شده بر او را، این مورد از مصادیق بند (پ) و خطای محض است؛ اما اگر آگاه و متوجه بوده که اقدامش نوعاً موجب جنایت بر دیگری می‌گردد، طبق تبصره جنایت عمدی محسوب می‌شود.

آیا استثنای تبصره برای همهٔ سه بند این ماده اعمال می‌شود؟

نه؛ متن تبصره فقط بندهای (الف) و (پ) را نام برده و بند (ب) را شامل نمی‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←