ماده ۲۹۱ فصل اول قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

جنایت در موارد زیر شبه عمدی محسوب می‌شود: الف- هرگاه مرتکب نسبت به مجنی علیه قصد رفتاری را داشته لکن قصد جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته باشد و از مواردی که مشمول تعریف جنایات عمدی می‌گردد، نباشد. ب- هرگاه مرتکب، جهل به موضوع داشته باشد مانند آنکه جنایتی را با اعتقاد به اینکه موضوع رفتار وی شیء یا حیوان و یا افراد مشمول ماده (۳۰۲) این قانون است به مجنیٌ علیه وارد کند، سپس خلاف آن معلوم گردد. پ- هرگاه جنایت به سبب تقصیر مرتکب واقع شود، مشروط بر اینکه جنایت واقع شده یا نظیر آن مشمول تعریف جنایت عمدی نباشد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید در چه حالت‌هایی یک جنایت (یعنی صدمه یا آسیب به شخص) «شبه‌عمدی» شمرده می‌شود؛ یعنی نه کاملاً عمدی است و نه کاملاً غیرعمدی. متن سه حالت را نام می‌برد:

حالت اول (بند الف): کسی کاری را عمداً انجام می‌دهد، اما قصدش این نبوده که همان جنایت یا چیزی شبیه آن رخ دهد، و آن کار هم زیر تعریف جنایت عمدی نمی‌گنجد. حالت دوم (بند ب): مرتکب دربارهٔ موضوع اشتباه می‌کند؛ مثلاً فکر می‌کند دارد به یک شیء یا حیوان آسیب می‌زند، یا به کسانی که در ماده (۳۰۲) این قانون آمده‌اند، ولی بعد معلوم می‌شود قضیه چیز دیگری بوده است. حالت سوم (بند پ): جنایت بر اثر تقصیر (کوتاهی و بی‌احتیاطی) مرتکب رخ دهد، به شرطی که آن جنایت یا مشابهش زیر تعریف جنایت عمدی نباشد.

نکته: متن تنها به ماده (۳۰۲) این قانون ارجاع داده و محتوای آن ماده در همین متن نیامده است. همچنین این ماده فقط تعریف و دسته‌بندی است و خودش مجازات یا جزئیات دیگری را بیان نمی‌کند.

مصادیق واقعی

علی می‌خواهد مریم را فقط بترساند و دستش را به سمت او تکان می‌دهد، اما ناخواسته به او برخورد می‌کند و مریم آسیب می‌بیند. اگر علی قصد آسیب‌زدن نداشته باشد، ممکن است این مورد شبه‌عمدی شمرده شود.
شکارچی به گمان اینکه به یک حیوان شلیک می‌کند، شلیک می‌کند ولی معلوم می‌شود انسانی در آن نقطه بوده و آسیب می‌بیند؛ این نمونه‌ای از اشتباه دربارهٔ موضوع رفتار است.

سؤالات پرتکرار

شبه‌عمدی یعنی چه؟

طبق همین متن، شبه‌عمدی حالتی است که جنایت نه زیر تعریف جنایت عمدی می‌گنجد و نه جنایت بر اثر تقصیر محض است؛ سه حالت در این ماده برای آن شمرده شده است.

اگر کسی قصد کاری را داشته باشد ولی قصد آسیب‌زدن نداشته باشد، جنایتش چه نوعی است؟

طبق بند الف، اگر قصد جنایت واقع‌شده یا مانند آن را نداشته باشد و مشمول تعریف جنایت عمدی هم نشود، شبه‌عمدی محسوب می‌شود.

منظور از «جهل به موضوع» چیست؟

همان‌طور که در بند ب آمده، یعنی مرتکب دربارهٔ اینکه به چه چیزی یا چه کسی آسیب می‌زند اشتباه کند؛ مثلاً گمان کند موضوع رفتارش شیء یا حیوان است یا از افراد مشمول ماده (۳۰۲) است و بعد خلاف آن معلوم شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←