ماده ۲۹۰ فصل اول قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

جنایت در موارد زیر عمدی محسوب می‌شود: الف- هرگاه مرتکب با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی معین یا فرد یا افرادی غیرمعین از یک جمع را داشته باشد و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن واقع شود، خواه کار ارتکابی نوعاً موجب وقوع آن جنایت یا نظیر آن بشود، خواه نشود. ب- هرگاه مرتکب، عمداً کاری انجام دهد که نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، می‌گردد، هرچند قصد ارتکاب آن جنایت و نظیر آن را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود. پ- هرگاه مرتکب قصد ارتکاب جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته و کاری را هم که انجام داده است، نسبت به افراد متعارف نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، نمی‌شود لکن در خصوص مجنیٌ علیه، به علت بیماری، ضعف، پیری یا هر وضعیت دیگر و یا به علت وضعیت خاص مکانی یا زمانی نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود مشروط بر آنکه مرتکب به وضعیت نامتعارف مجنیٌ علیه یا وضعیت خاص مکانی یا زمانی آگاه و متوجه باشد. ت- هرگاه مرتکب قصد ایراد جنایت واقع شده یا نظیر آن را داشته باشد، بدون آنکه فرد یا جمع معینی مقصود وی باشد، و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن، واقع شود، مانند اینکه در اماکن عمومی بمب گذاری کند.

تبصره ۱

در بند(ب) عدم آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی است مگر جنایت واقع شده فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب، واقع شده باشد و حساسیت زیاد موضع آسیب نیز غالباً شناخته شده نباشد که در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.

تبصره ۲

در بند(پ) باید آگاهی و توجه مرتکب به اینکه کار نوعاً نسبت به مجنیٌ علیه، موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می‌شود ثابت گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید چه زمانی یک جنایت (آسیب بدنی) «عمدی» شمرده می‌شود و چهار حالت را نام می‌برد. در بند «الف»، اگر کسی قصد کند به شخص یا اشخاص معینی (یا افراد نامعیّنی از یک جمع) آسیب بزند و همان آسیب یا چیزی شبیه آن هم واقع شود، جنایت عمدی است؛ فرقی نمی‌کند که آن کار معمولاً چنین آسیبی به بار بیاورد یا نه. در بند «ب»، اگر کسی عمداً کاری کند که معمولاً منجر به چنین آسیبی می‌شود، هرچند قصدِ آن آسیب را نداشته باشد ولی می‌دانسته و متوجه بوده که آن کار معمولاً چنین نتیجه‌ای دارد، باز هم عمدی است.

بند «پ» حالتی را می‌گوید که مرتکب نه قصد آسیب داشت و نه کارش برای افراد معمولی نوعاً چنین آسیبی می‌آورد، ولی نسبت به همان شخص آسیب‌دیده — به دلیل بیماری، ضعف، پیری یا وضعیت دیگر، یا به دلیل وضعیت خاص مکان یا زمان — نوعاً منجر به آن آسیب می‌شود؛ در این حالت جنایت عمدی است به شرط آنکه مرتکب از آن وضعیت نامتعارف یا آن مکان و زمان خاص آگاه و متوجه بوده باشد. بند «ت» حالتی است که مرتکب قصد ایراد جنایت را دارد ولی شخص یا جمع معیّنی را در نظر ندارد و در عمل هم آن جنایت واقع می‌شود؛ مثال خودِ متن، بمب‌گذاری در اماکن عمومی است.

دو تبصره هم دربارهٔ «اثبات آگاهی و توجه» است. بر اساس تبصره ۱، در بند «ب» نداشتن آگاهی و توجه باید اثبات شود و اگر اثبات نشود جنایت عمدی است؛ مگر اینکه جنایت فقط به دلیل حساسیت زیاد محل آسیب رخ داده باشد و آن حساسیت هم غالباً شناخته‌شده نباشد که در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در غیر این صورت جنایت عمدی ثابت نمی‌شود. تبصره ۲ می‌گوید در بند «پ» باید آگاهی و توجه مرتکب به اینکه کارش نوعاً نسبت به آن شخص آسیب‌دیده موجب جنایت می‌شود، اثبات گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.

مصادیق واقعی

علی به قصد آسیب زدن به مریم ضربه‌ای به او می‌زند و همان آسیب یا مشابه آن واقع می‌شود؛ طبق بند «الف» این جنایت عمدی است، حتی اگر آن ضربه معمولاً چنین آسیبی ایجاد نکند.
علی در یک مکان عمومی بمب‌گذاری می‌کند بدون آنکه شخص یا جمع معیّنی را در نظر داشته باشد و در عمل جنایت مورد نظرش یا مشابه آن رخ می‌دهد؛ متن این را نمونهٔ بند «ت» می‌داند.

سؤالات پرتکرار

اگر کسی قصد آسیب زدن نداشته باشد ولی کارش نوعاً باعث آسیب شود و خودش هم می‌دانسته که این کار چنین نتیجه‌ای دارد، جنایت عمدی است؟

بله؛ بند «ب» این ماده چنین حالتی را عمدی می‌داند، هرچند قصدِ خودِ جنایت را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود.

اگر کار مرتکب برای افراد معمولی نوعاً آسیبی وارد نمی‌کند، ولی آن شخص به دلیل بیماری یا پیری آسیب می‌بیند، چه شرطی لازم است؟

طبق بند «پ»، مرتکب باید از وضعیت نامتعارف آن شخص (مثل بیماری، ضعف، پیری یا وضعیت دیگر) یا از وضعیت خاص مکان یا زمانی آگاه و متوجه باشد. تبصره ۲ هم می‌گوید این آگاهی و توجه باید ثابت گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.

در بند «ب» اگر معلوم نشود مرتکب آگاه و متوجه بوده، جنایت عمدی است یا نه؟

تبصره ۱ می‌گوید نداشتن آگاهی و توجه باید اثبات شود و در صورت اثبات نشدن، جنایت عمدی است؛ مگر اینکه جنایت فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب رخ داده باشد و آن حساسیت هم غالباً شناخته‌شده نباشد که در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در غیر این صورت جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←