ماده ۱۶۳ فصل اول قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اگر پس از اجرای حکم، دلیل اثبات کننده جرم باطل گردد، مانند آنکه در دادگاه مشخص شود که مجرم، شخص دیگری بوده یا اینکه جرم رخ نداده است و متهم به علت اجرای حکم، دچار آسیب بدنی، جانی یا خسارت مالی شده باشد، کسانی که ایراد آسیب یا خسارت مذکور، مستند به آنان است، اعم از ادا کننده سوگند، شاکی یا شاهد حسب مورد به قصاص یا پرداخت دیه یا تعزیر مقرر در قانون و جبران خسارت مالی محکوم می‌شوند.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

ماده 163 می‌گوید اگر پس از اجرای حکم، دلیلی که جرم را اثبات کرده بود باطل شود — مثلاً دادگاه بفهمد مجرم شخص دیگری بوده یا اصلاً جرمی رخ نداده است — و متهم به خاطر اجرای همان حکم دچار آسیب بدنی، جانی یا خسارت مالی شده باشد، مسئولیت متوجه کسانی است که آن آسیب یا خسارت به آن‌ها مستند است.

این افراد شامل اداکننده سوگند، شاکی یا شاهد است، حسب مورد. پیامد برای آن‌ها طبق همین متن عبارت است از قصاص یا پرداخت دیه یا تعزیر مقرر در قانون و جبران خسارت مالی. متن جزئیات بیشتری درباره نحوه تشخیص اینکه آسیب به کدام شخص مستند است یا میزان مسئولیت هر کدام بیان نکرده و در این بخش کلی است.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی به اتهام جرمی محکوم و حکم اجرا می‌شود. بعداً دادگاه مشخص می‌کند جرم رخ نداده است و علی در نتیجه اجرای حکم دچار آسیب بدنی یا خسارت مالی شده است. اگر این آسیب یا خسارت به مریم که شاکی یا شاهد بوده مستند باشد، او حسب مورد به قصاص یا پرداخت دیه یا تعزیر و جبران خسارت مالی محکوم می‌شود.
فرض کنید رضا در پرونده سوگند یاد کرده و بر اساس آن حکم اجرا شده است. سپس معلوم می‌شود مجرم شخص دیگری بوده و متهم از اجرای حکم آسیب دیده است. اگر آسیب مستند به رضا به عنوان اداکننده سوگند باشد، متن می‌گوید حسب مورد به قصاص یا پرداخت دیه یا تعزیر مقرر در قانون و جبران خسارت مالی محکوم می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر بعد از اجرای حکم معلوم شود جرم رخ نداده است، چه کسی مسئول جبران است؟

طبق همین متن، کسانی که آسیب یا خسارت به آنان مستند است؛ متن از اداکننده سوگند، شاکی یا شاهد نام برده و می‌گوید حسب مورد به قصاص یا پرداخت دیه یا تعزیر مقرر در قانون و جبران خسارت مالی محکوم می‌شوند.

آیا مسئولیت فقط برای شاکی است؟

نه؛ متن علاوه بر شاکی، اداکننده سوگند و شاهد را هم نام برده است، اما با عبارت «حسب مورد» و بر مبنای اینکه آسیب یا خسارت به چه کسی مستند باشد.

این ماده دربارهٔ خسارت مالی چه می‌گوید؟

در کنار قصاص یا پرداخت دیه یا تعزیر مقرر در قانون، جبران خسارت مالی را هم پیش‌بینی کرده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←