ماده ۱۵۵ فصل دوم قانون مجازات اسلامی

متن بازبینی‌نشده

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

جهل به حکم، مانع از مجازات مرتکب نیست مگر اینکه تحصیل علم عادتاً برای وی ممکن نباشد یا جهل به حکم شرعاً عذر محسوب شود.

تبصره

جهل به نوع یا میزان مجازات مانع از مجازات نیست.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ کسی است که نمی‌داند کاری که انجام داده جرم است (یا حکم شرعی/قانونی آن را نمی‌داند). قاعدهٔ کلی این است که ندانستن حکم، معمولاً فرد را از مجازات نجات نمی‌دهد؛ یعنی نمی‌تواند بگوید «نمی‌دانستم پس مجازات نشوم». اما همین متن دو حالت را استثنا کرده است: اول اینکه امکان به‌دست آوردن اطلاع برای او به‌طور عادی وجود نداشته باشد، و دوم اینکه جهل به حکم از نظر شرعی عذر شمرده شود.

همچنین در تبصره آمده که اگر فرد نداند چه نوع مجازاتی دارد یا مقدار آن چقدر است، این ناآگاهی مانع مجازات او نیست. یعنی نشناختن نوع یا میزان مجازات، مجازات را از او برنمی‌دارد.

توجه کنید که این متن به شرایط «جهل به حکم» اشاره کرده و از دو استثنا نام برده، بدون اینکه جزئیات بیشتری دربارهٔ آنها توضیح دهد؛ بنابراین این بخش‌ها در همین متن مبهم‌اند.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی نمی‌دانسته که انجام دادن فلان کار جرم است و آن را انجام می‌دهد. بر اساس این متن، صرف ندانستن حکم معمولاً او را از مجازات معاف نمی‌کند، مگر در دو حالتی که در متن گفته شده است.
فرض کنید مریم می‌داند کارش جرم است، اما نمی‌داند برای آن چه نوع مجازاتی تعیین شده یا مقدار آن چقدر است. طبق تبصرهٔ این ماده، این ناآگاهی دربارهٔ نوع یا میزان مجازات، مانع مجازات او نیست.

سؤالات پرتکرار

اگر نداشته باشم که کاری جرم است، آیا مجازات نمی‌شوم؟

طبق این ماده، جهل به حکم به‌طور کلی مانع مجازات نیست؛ مگر اینکه تحصیل علم عادتاً برایتان ممکن نباشد یا جهل به حکم شرعاً عذر شمرده شود.

اگر نوع یا مقدار مجازات را ندانم، آیا معاف می‌شوم؟

نه؛ در تبصرهٔ این ماده آمده که جهل به نوع یا میزان مجازات مانع از مجازات نیست.

این دو استثنایی که گفته شده، دقیقاً چه شرایطی دارند؟

متن این ماده فقط نام این دو حالت را آورده (اینکه تحصیل علم عادتاً ممکن نباشد، یا جهل به حکم شرعاً عذر باشد) و جزئیات بیشتری دربارهٔ آنها ارائه نکرده است؛ بنابراین از همین متن نمی‌توان جزئیات دقیق آنها را فهمید.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←