ماده ۱۵۰ فصل دوم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هرگاه مرتکب جرم در حین ارتکاب، مجنون باشد یا در جرائم موجب تعزیر پس از وقوع جرم مبتلا به جنون شود چنانچه جنون و حالت خطرناک مجنون با جلب نظر متخصص، ثابت و آزاد بودن وی مخل نظم و امنیت عمومی باشد به دستور دادستان تا رفع حالت خطرناک در محل مناسب نگهداری می‌شود. شخص نگهداری شده یا خویشاوندان او میتوانند در دادگاه به این دستور اعتراض کنند که در این صورت، دادگاه با حضور معترض، موضوع را با جلب نظر کارشناس در جلسه اداری رسیدگی می کند و با تشخیص رفع حالت خطرناک در مورد خاتمه اقدام تامینی و در غیر این صورت در تایید دستور دادستان، حکم صادر می کند. این حکم قطعی است ولی شخص نگهداری شده یا خویشاوندان وی، هرگاه علائم بهبود را مشاهده کردند حق اعتراض به این حکم را دارند. این امر مانع از آن نیست که هرگاه بنا به تشخیص متخصص بیماریهای روانی، مرتکب، درمان شده باشد برحسب پیشنهاد مدیر محل نگهداری او دادستان دستور خاتمه اقدام تامینی را صادر کند.

تبصره ۱

هرگاه مرتکب یکی از جرائم موجب حد پس از صدور حکم قطعی دچار جنون شود حد ساقط نمی‌شود. در صورت عارض شدن جنون قبل از صدور حکم قطعی در حدودی که جنبه حق اللهی دارد تعقیب و محاکمه تا زمان افاقه به تاخیر میافتد. نسبت به مجازاتهایی که جنبه حق الناسی دارد مانند قصاص و دیه و همچنین ضرر و زیان ناشی از جرم، جنون مانع از تعقیب و رسیدگی نیست.

تبصره ۲

قوه قضائیه موظف است مراکز اقدام تامینی را در هر حوزه قضایی برای نگهداری افراد موضوع این ماده تدارک ببیند. تا زمان شروع به کار این اماکن، قسمتی از مراکز روان درمانی بهزیستی یا بیمارستانی موجود به این افراد اختصاص داده می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ کسی است که هنگام ارتکاب جرم «مجنون» (دچار بیماری روانی) بوده است. در چنین حالتی اگر با نظر متخصص ثابت شود که او مجنون است و حالت خطرناک دارد و آزاد بودنش نظم و امنیت عمومی را به هم می‌زند، دادستان دستور می‌دهد تا زمانی که این حالت خطرناک برطرف شود، او در محلی مناسب نگهداری شود. همچنین اگر جرم از جرائم موجب تعزیر باشد و شخص بعد از وقوع جرم مبتلا به جنون شود، همین حکم جاری است.

شخص نگهداری‌شده یا خویشاوندانش می‌توانند به این دستور در دادگاه اعتراض کنند. دادگاه با حضور معترض و با نظر کارشناس، در یک جلسه اداری موضوع را بررسی می‌کند؛ اگر تشخیص دهد حالت خطرناک برطرف شده، دستور پایان نگهداری را می‌دهد و در غیر این صورت دستور دادستان را تأیید می‌کند. این حکم قطعی است، اما شخص یا خویشاوندانش هر وقت نشانه‌های بهبود را دیدند دوباره حق اعتراض دارند. همچنین اگر متخصص بیماری‌های روانی تشخیص دهد فرد درمان شده، دادستان با پیشنهاد مدیر محل نگهداری دستور پایان این اقدام را صادر می‌کند.

تبصره ۱ دربارهٔ جرائم موجب حد است: اگر شخص پس از صدور حکم قطعی دیوانه شود، حد ساقط نمی‌شود؛ و اگر جنون قبل از حکم قطعی پیش بیاید، در حدودی که جنبه حق‌اللهی دارند تعقیب و محاکمه تا زمان بهبود به تأخیر می‌افتد، اما در مجازات‌های حق‌الناسی مثل قصاص و دیه و همچنین ضرر و زیان ناشی از جرم، جنون مانع تعقیب و رسیدگی نیست. تبصره ۲ می‌گوید قوه قضائیه باید در هر حوزه قضایی مراکزی برای نگهداری این افراد فراهم کند و تا آماده شدن این مکان‌ها، بخشی از مراکز روان‌درمانی بهزیستی یا بیمارستان‌های موجود به آنان اختصاص می‌یابد.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی در حالی که دچار بیماری روانی شدید بوده مرتکب جرمی شده است. اگر با نظر متخصص ثابت شود که او مجنون و خطرناک است و آزاد بودنش امنیت مردم را به خطر می‌اندازد، دادستان دستور می‌دهد تا برطرف شدن این حالت در محل مناسبی نگهداری شود. علی یا خویشاوندانش می‌توانند به این دستور در دادگاه اعتراض کنند.
فرض کنید مریم بعد از ارتکاب جرمی که مجازات تعزیری دارد، دچار جنون می‌شود. اگر جنون و خطرناک بودن او با نظر متخصص ثابت شود و آزاد بودنش مخل نظم و امنیت عمومی باشد، دادستان دستور نگهداری او را در محل مناسب صادر می‌کند و اگر بعداً متخصص روانی تشخیص دهد درمان شده است، دادستان با پیشنهاد مدیر محل نگهداری دستور پایان نگهداری را می‌دهد.

سؤالات پرتکرار

اگر کسی در زمان ارتکاب جرم دیوانه بوده باشد، چه اتفاقی برای او می‌افتد؟

اگر با نظر متخصص ثابت شود که او مجنون است و حالت خطرناک دارد و آزاد بودنش نظم و امنیت عمومی را مختل می‌کند، دادستان دستور می‌دهد تا رفع حالت خطرناک در محل مناسب نگهداری شود.

آیا خود فرد نگهداری‌شده یا خانواده‌اش می‌توانند به دستور نگهداری اعتراض کنند؟

بله. شخص نگهداری‌شده یا خویشاوندان او می‌توانند در دادگاه به این دستور اعتراض کنند؛ دادگاه با حضور معترض و با نظر کارشناس در جلسه اداری رسیدگی می‌کند. این حکم قطعی است، ولی اگر نشانه‌های بهبود دیده شود حق اعتراض دوباره وجود دارد.

اگر کسی پس از صدور حکم قطعی دیوانه شود، آیا حد او ساقط می‌شود؟

بر اساس تبصره ۱، هرگاه مرتکب یکی از جرائم موجب حد پس از صدور حکم قطعی دچار جنون شود، حد ساقط نمی‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←