ماده ۵ مکرر قانون صدور چک

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

الحاقی ۱۳۹۷/۸/۱۳

بعد از ثبت غیرقابل پرداخت بودن یا کسری مبلغ چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، این سامانه مراتب را به صورت برخط به تمام بانک‌ها و موسسات اعتباری اطلاع می دهد. پس از گذشت بیست و چهار ساعت کلیه بانک‌ها و موسسات اعتباری حسب مورد مکلفند تا هنگام رفع سوء اثر از چک، اقدامات زیر را نسبت به صاحب حساب اعمال نمایند. الف - عدم افتتاح هرگونه حساب و صدور کارت بانکی جدید ب - مسدود کردن وجوه کلیه حساب‌ها و کارت‌های بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده که تحت هر عنوان نزد بانک یا موسسه اعتباری دارد به میزان کسری مبلغ چک به ترتیب اعلامی از سوی بانک مرکزی ج- عدم پرداخت هرگونه تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت‌نامه‌های ارزی یا ریالی د- عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی.

تبصره ۱

چنانچه اعمال محرومیت های مذکور در بندهای (الف)، (ج) و (د) در خصوص بنگاههای اقتصادی با توجه به شرایط، اوضاع و احوال اقتصادی موجب اخلال در امنیت اقتصادی استان مربوط شود، به تشخیص شورای تامین استان موارد مذکور به مدت یک سال به حالت تعلیق در می آید. آیین‌نامه اجرایی این تبصره با در نظر گرفتن معیارهایی مانند میزان تولید و صادرات بنگاه و تعداد افراد شاغل آن ظرف مدت سه ماه از لازم الاجراء شدن این قانون به پیشنهاد مشترک وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی به تصویب هیات وزیران می‌رسد.

تبصره ۲

در صورتی که چک به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب اعم از شخص حقیقی یا حقوقی صادر شود، اقدامات موضوع این ماده علاوه بر صاحب حساب، در مورد وکیل یا نماینده نیز اعمال می‌گردد مگراینکه در مرجع قضایی صالح اثبات نماید عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب یا وکیل یا نماینده بعدی او است. بانک‌ها مکلفند به هنگام صدور گواهینامه عدم پرداخت، در صورتی که چک به نمایندگی صادر شده باشد، مشخصات نماینده را نیز در گواهینامه مذکور درج نمایند.

تبصره ۳

در هر یک از موارد زیر، بانک مکلف است مراتب را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی اعلام کند تا فورا و به صورت برخط از چک رفع سوءاثر شود. الف - واریز کسری مبلغ چک به حساب جاری نزد بانک محال علیه و ارائه درخواست مسدودی که در این صورت بانک مکلف است ضمن مسدود کردن مبلغ مذکور تا زمان مراجعه دارنده چک و حداکثر به مدت یک سال، ظرف مدت سه روز واریز مبلغ را به شیوه ای اطمینان بخش و قابل استناد به اطلاع دارنده چک برساند. ب- ارائه لاشه چک به بانک محال‌علیه؛ ج- ارائه رضایت نامه رسمی (تنظیم شده در دفاتر اسناد رسمی) از دارنده چک یا نامه رسمی از شخص حقوقی دولتی یا عمومی غیردولتی دارنده چک؛ د- ارائه نامه رسمی از مرجع قضایی یا ثبتی ذی صلاح مبنی بر اتمام عملیات اجرایی در خصوص چک؛ ه- ارائه حکم قضایی مبنی بر برائت ذمه صاحب حساب در خصوص چک؛ و- سپری شدن مدت سه سال از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت مشروط به عدم طرح دعوای حقوقی یا کیفری در خصوص چک توسط دارنده.

تبصره ۴

چنانچه صدور گواهینامه عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماد (۱۴) این قانون و تبصره‌های آن باشد، سوءاثر محسوب نخواهد شد.

تبصره ۵

بانک یا موسسه اعتباری حسب مورد مسئول جبران خساراتی خواهند بود که از عدم انجام تکالیف مقرر در این ماده و تبصره های آن به اشخاص ثالث وارد شده است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ چکی است که در سامانه یکپارچه بانک مرکزی به عنوان غیرقابل پرداخت یا کسری مبلغ ثبت شده است. سامانه این موضوع را به صورت برخط به همه بانک‌ها و موسسات اعتباری اطلاع می‌دهد. پس از ۲۴ ساعت، بانک‌ها و موسسات اعتباری حسب مورد مکلف‌اند تا وقتی سوءاثر چک رفع نشده، نسبت به صاحب حساب این کارها را انجام دهند: عدم افتتاح هر حساب و صدور کارت بانکی جدید؛ مسدود کردن وجوه همه حساب‌ها و کارت‌های بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده نزد بانک یا موسسه به میزان کسری چک به ترتیب اعلامی بانک مرکزی؛ عدم پرداخت هر تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت‌نامه ارزی یا ریالی؛ عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی.

تبصره ۱ می‌گوید اگر اعمال محرومیت‌های بندهای الف، ج و د برای بنگاه‌های اقتصادی موجب اخلال در امنیت اقتصادی استان شود، به تشخیص شورای تامین استان، آن موارد یک سال به حالت تعلیق درمی‌آید. آیین‌نامه اجرایی این تبصره با معیارهایی مانند میزان تولید و صادرات بنگاه و تعداد شاغلان، ظرف سه ماه از لازم‌الاجرا شدن این قانون، به پیشنهاد مشترک وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی به تصویب هیات وزیران می‌رسد. تبصره ۳ موارد رفع سوءاثر را می‌گوید: واریز کسری به حساب جاری نزد بانک محال‌علیه و ارائه درخواست مسدودی (با تکلیف بانک به مسدود کردن مبلغ تا مراجعه دارنده و حداکثر یک سال و اطلاع‌رسانی ظرف سه روز)، ارائه لاشه چک، رضایت‌نامه رسمی دارنده یا نامه رسمی شخص حقوقی دولتی یا عمومی غیردولتی، نامه رسمی مرجع قضایی یا ثبتی مبنی بر اتمام عملیات اجرایی، حکم قضایی برائت ذمه، یا سپری شدن سه سال از تاریخ گواهی عدم پرداخت مشروط به عدم طرح دعوای حقوقی یا کیفری توسط دارنده.

تبصره ۲ دربارهٔ چکی است که به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب صادر شده؛ اقدامات این ماده علاوه بر صاحب حساب، در مورد وکیل یا نماینده هم اعمال می‌شود، مگر اینکه در مرجع قضایی صالح اثبات کند عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب یا وکیل یا نماینده بعدی او است. بانک‌ها هنگام صدور گواهی عدم پرداخت، اگر چک به نمایندگی صادر شده باشد، مشخصات نماینده را در گواهی درج می‌کنند. تبصره ۴ می‌گوید اگر صدور گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت طبق «ماد (14)» و تبصره‌های آن باشد، سوءاثر محسوب نمی‌شود. تبصره ۵ می‌گوید بانک یا موسسه اعتباری حسب مورد مسئول جبران خساراتی است که از عدم انجام تکالیف این ماده و تبصره‌هایش به اشخاص ثالث وارد می‌شود.

مصادیق واقعی

علی چکی به مریم می‌دهد، اما در حسابش به اندازه مبلغ چک پول نیست. بانک این کسری را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت می‌کند. پس از ۲۴ ساعت، تا رفع سوءاثر، علی نمی‌تواند حساب یا کارت جدید بگیرد، وجوه حساب‌ها و کارت‌هایش به میزان کسری چک مسدود می‌شود و بانک به او تسهیلات، ضمانت‌نامه یا اعتبار اسنادی نمی‌دهد. اگر علی کسری را به حساب جاری نزد بانک محال‌علیه واریز کند و درخواست مسدودی بدهد، بانک مراتب را در سامانه اعلام می‌کند تا فورا رفع سوءاثر شود.
مریم چکی را به وکالت از شرکت الف صادر می‌کند. اگر چک غیرقابل پرداخت یا کسری ثبت شود، اقدامات این ماده هم برای شرکت و هم برای مریم اعمال می‌شود، مگر مریم در مرجع قضایی صالح اثبات کند عدم پرداخت مستند به عمل شرکت یا وکیل/نماینده بعدی او است. بانک هم در گواهی عدم پرداخت، مشخصات مریم را درج می‌کند.

سؤالات پرتکرار

اگر چک کسری خورده یا غیرقابل پرداخت ثبت شود، چه محدودیت‌هایی برای صادرکننده چک ایجاد می‌شود؟

پس از ۲۴ ساعت از ثبت در سامانه، تا رفع سوءاثر، حسب مورد: عدم افتتاح حساب و صدور کارت بانکی جدید؛ مسدود شدن وجوه کلیه حساب‌ها و کارت‌های بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده نزد بانک یا موسسه به میزان کسری چک به ترتیب اعلامی بانک مرکزی؛ عدم پرداخت تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت‌نامه ارزی یا ریالی؛ عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی.

چطور سوءاثر چک رفع می‌شود؟

بانک در یکی از موارد زیر مراتب را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی اعلام می‌کند تا فورا و برخط رفع سوءاثر شود: واریز کسری مبلغ چک به حساب جاری نزد بانک محال‌علیه و ارائه درخواست مسدودی؛ ارائه لاشه چک به بانک محال‌علیه؛ ارائه رضایت‌نامه رسمی از دارنده چک یا نامه رسمی از شخص حقوقی دولتی یا عمومی غیردولتی دارنده؛ ارائه نامه رسمی از مرجع قضایی یا ثبتی ذی‌صلاح مبنی بر اتمام عملیات اجرایی؛ ارائه حکم قضایی برائت ذمه صاحب حساب؛ سپری شدن سه سال از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، مشروط به عدم طرح دعوای حقوقی یا کیفری در خصوص چک توسط دارنده.

اگر چک را وکیل یا نماینده صادر کرده باشد، محدودیت‌ها شامل او هم می‌شود؟

بله، طبق تبصره ۲ اقدامات این ماده علاوه بر صاحب حساب، در مورد وکیل یا نماینده نیز اعمال می‌شود، مگر اینکه در مرجع قضایی صالح اثبات کند عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب یا وکیل یا نماینده بعدی او است. بانک‌ها نیز هنگام صدور گواهی عدم پرداخت، در صورت صدور چک به نمایندگی، مشخصات نماینده را درج می‌کنند.

مشاهدهٔ متن کامل قانون صدور چک ←