ماده ۱۲ قانون دیوان عدالت اداری

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

حدود صلاحیت و وظایف هیات عمومی دیوان به شرح زیر است: ۱ - رسیدگی به شکایات، تظلّمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری‌ها و موسسات عمومی غیردولتی در مواردی که مقررات مذکور به علت مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز یا سوءاستفاده از اختیارات یا تخلف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص میشود. ۲ - صدور رای وحدت رویه در موارد مشابه که آراء متعارض از شعب دیوان صادر شده باشد. ۳ - صدور رای ایجاد رویه که در موضوع واحد، آراء مشابه متعدد از شعب دیوان صادر شده باشد.

تبصره ۱

رسیدگی به تصمیمات قضائی قوه قضائیه و صرفاً آیین‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها و تصمیمات رئیس قوه قضائیه و مصوبات و تصمیمات شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجلس خبرگان و شورای عالی امنیت ملی از شمول این ماده خارج است.

تبصره ۲الحاقی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰

رسیدگی به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی فضای مجازی در حوزه صلاحیت این نهادها از شمول حکم این ماده خارج است، لیکن رسیدگی به مصوبات و تصمیمات زیرمجموعه‌های شوراهای مذکور از قبیل هیأت (کمیسیون)ها، کارگروه (کمیته)ها، شوراها و ستادها» در صلاحیت دیوان عدالت اداری قرار می‌گیرد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید «هیات عمومی دیوان عدالت اداری» چه کارهایی انجام می‌دهد و حدود اختیاراتش چیست. سه وظیفه اصلی برای آن شمرده شده است: اول، رسیدگی به شکایت و اعتراض مردم (اشخاص حقیقی یا حقوقی) به آیین‌نامه‌ها و مقررات دولتی، شهرداری‌ها و موسسات عمومی غیردولتی، در صورتی که آن مقررات با شرع یا قانون مغایر باشد، یا مرجع صادرکننده صلاحیت نداشته باشد، یا از اختیاراتش خارج شده یا سوءاستفاده کرده باشد، یا در اجرای قوانین تخلف کرده باشد، یا از انجام وظایفی که باعث از دست رفتن حقوق مردم می‌شود خودداری کرده باشد. دوم، صدور «رای وحدت رویه» وقتی شعبه‌های مختلف دیوان در موارد مشابه رای‌های متناقض داده باشند. سوم، صدور «رای ایجاد رویه» وقتی در یک موضوع واحد، رای‌های مشابه و متعددی از شعبه‌های دیوان صادر شده باشد.

تبصره ۱ این ماده می‌گوید رسیدگی به تصمیمات قضائی قوه قضائیه، و فقط آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌ها و تصمیمات رئیس قوه قضائیه، و همچنین مصوبات و تصمیمات شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجلس خبرگان و شورای عالی امنیت ملی، از شمول این ماده بیرون است.

تبصره ۲ می‌گوید رسیدگی به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی فضای مجازی در حوزه اختیارات خودِ این نهادها، از این حکم خارج است؛ اما رسیدگی به مصوبات و تصمیمات زیرمجموعه‌های این شوراها مثل هیأت‌ها (کمیسیون‌ها)، کارگروه‌ها (کمیته‌ها)، شوراها و ستادها در صلاحیت دیوان عدالت اداری است.

مصادیق واقعی

فرض کنید شهرداری یک بخشنامه داخلی تصویب کند که به گفتهٔ مریم با قانون مغایرت دارد و باعث از دست رفتن حق او شده است؛ او می‌تواند بر اساس بند ۱ این ماده به هیات عمومی دیوان شکایت کند، مگر اینکه آن مصوبه در یکی از موارد استثناشده در تبصره‌ها باشد.
اگر دو شعبهٔ دیوان در دو پروندهٔ مشابه دربارهٔ یک موضوع، دو رای متفاوت و متعارض صادر کنند، هیات عمومی می‌تواند بر پایه بند ۲ این ماده رای وحدت رویه صادر کند.

سؤالات پرتکرار

من می‌توانم به یک بخشنامه دولتی که فکر می‌کنم خلاف قانون است اعتراض کنم؟

بر اساس بند ۱ این ماده، بله؛ اشخاص حقیقی یا حقوقی می‌توانند در مواردی که مقررات با شرع یا قانون مغایرت دارد، یا مرجع صادرکننده صلاحیت نداشته، یا از اختیاراتش خارج شده یا سوءاستفاده کرده، یا در اجرای قوانین تخلف کرده، یا از انجام وظیفه‌ای که موجب از دست رفتن حقوق اشخاص شده خودداری کرده، به هیات عمومی دیوان شکایت کنند.

آیا همهٔ مصوبات و تصمیمات را می‌شود در دیوان مطرح کرد؟

نه؛ تبصره ۱ این ماده می‌گوید رسیدگی به تصمیمات قضائی قوه قضائیه و صرفاً آیین‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها و تصمیمات رئیس قوه قضائیه و مصوبات و تصمیمات شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجلس خبرگان و شورای عالی امنیت ملی از شمول این ماده خارج است.

اگر دو شعبهٔ دیوان در یک موضوع مشابه دو رای متفاوت بدهند، چه اتفاقی می‌افتد؟

طبق بند ۲ این ماده، هیات عمومی دیوان در موارد مشابهی که آرای متعارض از شعب دیوان صادر شده باشد، رای وحدت رویه صادر می‌کند.

مشاهدهٔ متن کامل قانون دیوان عدالت اداری ←
ماده ۱۲ قانون دیوان عدالت اداری — لویادسک