قانون جرم سیاسی

قانون عادیمصوب ۱۳۹۵/۰۲/۲۰۶ مادهآخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵
متن بازبینی‌نشده

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

خلاصهٔ قانون جرم سیاسی

این متن قانون جرم سیاسی مصوب ۱۳۹۵/۰۲/۲۰ است. ماده ۱ می‌گوید بعضی از جرائم نام‌برده‌شده در ماده ۲ وقتی «جرم سیاسی» شمرده می‌شوند که سه شرط با هم جمع باشد: انگیزهٔ اصلاح امور کشور، بودن کار علیه مدیریت و نهادهای سیاسی یا سیاست‌های داخلی یا خارجی کشور، و نداشتن قصد ضربه‌زدن به اصل نظام. ماده ۱ خودش فهرست جرائم را نمی‌گوید و به ماده ۲ ارجاع داده است.

ماده ۲ فهرست کارهایی است که در صورت داشتن شرایط ماده ۱ جرم سیاسی شمرده می‌شوند: توهین یا افترا به برخی مقامات به خاطر مسئولیتشان؛ توهین به رئیس یا نماینده سیاسی کشور خارجی واردشده به ایران با رعایت ماده ۵۱۷ قانون مجازات اسلامی؛ جرائم بندهای (د) و (ه) ماده ۱۶ قانون احزاب و جمعیت‌ها و انجمن‌ها؛ جرائم مقرر در قوانین انتخابات خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا، به استثنای مجریان و ناظران انتخابات؛ و نشر اکاذیب. متن در بندهای (ب) و (پ) فقط به مواد دیگر ارجاع داده و محتوای آن مواد را نیاورده است.

ماده ۳ می‌گوید برخی کارها جرم سیاسی محسوب نمی‌شود، از جمله جرائم مستوجب حدود، قصاص و دیات؛ سوءقصد به مقامات داخلی و خارجی؛ آدم‌ربایی و گروگان‌گیری؛ بمب‌گذاری و تهدید به آن، هواپیماربایی و راهزنی دریایی؛ سرقت و غارت اموال، ایجاد حریق و تخریب عمدی؛ حمل و نگهداری غیرقانونی، قاچاق و خرید و فروش سلاح، موادمخدر و روانگردان؛ رشا و ارتشاء، اختلاس، تصرف غیرقانونی در وجوه دولتی، پولشویی و اختفای اموال ناشی از جرم مزبور؛ جاسوسی و افشای اسرار؛ تحریک مردم به تجزیه‌طلبی، جنگ و کشتار و درگیری؛ اختلال در داده‌ها یا سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی به‌کار گرفته‌شده برای ارائه خدمات ضروری عمومی یا حاکمیتی؛ و همه جرائم علیه عفت و اخلاق عمومی، چه با سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده و چه بدون آن. ماده ۴ رسیدگی به جرائم سیاسی و مقررات هیات منصفه را مطابق قانون آیین‌دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۰۴ می‌داند. ماده ۵ تشخیص سیاسی بودن اتهام را بر عهدهٔ دادسرا یا دادگاه رسیدگی‌کننده می‌گذارد و به متهم حق اعتراض می‌دهد که می‌تواند آن را در هر مرحله از رسیدگی در دادسرا و تا پایان جلسهٔ اول دادرسی در دادگاه مطرح کند؛ تصمیم با صدور «قرار» و نحوهٔ اعتراض طبق قانون آیین‌دادرسی کیفری است. ماده ۶ برای متهمان و محکومان جرائم سیاسی هفت قاعده در دوران بازداشت و حبس مقرر می‌کند: نگهداری جدا از مجرمان عادی؛ ممنوعیت پوشاندن لباس زندان؛ ممنوعیت اجرای مقررات مربوط به تکرار جرم؛ غیرقابل استرداد بودن؛ ممنوعیت بازداشت و حبس انفرادی، مگر اینکه مقام قضایی نگرانی از تبانی داشته باشد یا آن را برای کامل شدن تحقیقات ضروری بداند، که در هر حال مدت آن نباید بیش از پانزده روز باشد؛ حق ملاقات و مکاتبه با بستگان طبقه اول در طول حبس؛ و حق دسترسی به کتاب، نشریات، رادیو و تلویزیون در طول حبس. متن می‌گوید بعضی از این حقوق برای دوران بازداشت و بعضی برای دوران حبس ذکر شده‌اند و دربارهٔ تعریف جرم سیاسی، شرایط آن یا نحوهٔ اجرای عملی این مقررات توضیحی نداده است.

ماده ۱

هر یک از جرائم مصرح در ماده (۲) این قانون چنانچه با انگیزه اصلاح امور کشور علیه مدیریت و نهادهای سیاسی یا سیاست‌های داخلی یا خارجی کشور ارتکاب یابد، بدون آنکه مرتکب قصد ضربه‌زدن به اصل نظام را داشته باشد جرم سیاسی محسوب می‌شود.

ماده ۲

جرائم زیر در صورت انطباق با شرایط مقرر در ماده (۱) این قانون جرم سیاسی محسوب می‌شوند. الف - توهین یا افتراء به روسای سه قوه، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، معاونان رئیس‌جمهور، وزرا، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، نمایندگان مجلس خبرگان و اعضای شورای نگهبان به واسطه مسئولیت آنان ب - توهین به رئیس یا نماینده سیاسی کشور خارجی که در قلمرو جمهوری اسلامی ایران وارد شده است با رعایت مفاد ماده (۵۱۷) قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات پ - جرائم مندرج در بندهای (د) و (ه-) ماده (۱۶) قانون فعالیت احزاب، جمعیت‌ها، انجمن‌های سیاسی و صنفی و انجمن‌های اسلامی یا اقلیت‌های دینی شناخته‌شده مصوب ۱۳۶۰/۰۶/۰۷ ت - جرائم مقرر در قوانین انتخابات خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا به استثنای مجریان و ناظران انتخابات ث - نشر اکاذیب

ماده ۳

مباشرت، مشارکت، معاونت و شروع به جرائم زیر جرم سیاسی محسوب نمی‌شود: الف -جرائم مستوجب حدود،‌ قصاص و دیات ب - سوءقصد به مقامات داخلی و خارجی پ - آدم‌ربایی و گروگان‌گیری ت - بمب‌گذاری و تهدید به آن، هواپیما‌ربایی و راهزنی دریایی ث - سرقت و غارت اموال، ایجاد حریق و تخریب عمدی ج - حمل و نگهداری غیرقانونی، قاچاق و خرید و فروش سلاح، موادمخدر و روانگردان چ - رشا و ارتشاء، اختلاس، تصرف غیرقانونی در وجوه دولتی، پولشویی، اختفای اموال ناشی از جرم مزبور ح - جاسوسی و افشای اسرار خ - تحریک مردم به تجزیه‌طلبی، جنگ و کشتار و درگیری د - اختلال در داده‌ها یا سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی به‌کار گرفته‌شده برای ارائه خدمات ضروری عمومی یا حاکمیتی ذ - کلیه جرائم علیه عفت و اخلاق عمومی اعم از جرائم ارتکابی به‌وسیله سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی یا حاملهای داده یا غیر آن

ماده ۴

نحوه رسیدگی به جرائم سیاسی و مقررات مربوط به هیات منصفه مطابق قانون آیین‌دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۰۴ است.

ماده ۵

تشخیص سیاسی بودن اتهام با دادسرا یا دادگاهی است که پرونده در آن مطرح است. متهم می‌تواند در هر مرحله از رسیدگی در دادسرا و تا پایان جلسه اول دادرسی در دادگاه نسبت به غیرسیاسی بودن اتهام خود ایراد کند. مرجع رسیدگی‌کننده طی قراری در این مورد اظهارنظر می‌نماید. شیوه صدور و اعتراض به این قرار تابع مقررات قانون آیین‌دادرسی کیفری است.

ماده ۶

موارد زیر نسبت به متهمان و محکومان جرائم سیاسی اعمال می‌شود: الف - مجزا بودن محل نگهداری در مدت بازداشت و حبس از مجرمان عادی ب - ممنوعیت از پوشاندن لباس زندان در طول دوران بازداشت و حبس پ - ممنوعیت اجرای مقررات ناظر به تکرار جرم ت - غیرقابل استرداد بودن مجرمان سیاسی ث - ممنوعیت بازداشت و حبس به صورت انفرادی به جز در مواردی که مقام قضائی بیم تبانی بدهد یا آن را برای تکمیل تحقیقات ضروری بداند لکن در هر حال مدت آن نباید بیش از پانزده روز باشد. ج - حق ملاقات و مکاتبه با بستگان طبقه اول در طول مدت حبس چ - حق دسترسی به کتب، نشریات، رادیو و تلویزیون در طول مدت حبس