ماده ۱۴۸ قانون ثبت اسناد و املاک

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اصلاحی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱

در هر حوزه ثبتی هیات یا هیاتهایی به عنوان هیات حل اختلاف در ثبت تشکیل می‌شود. اعضاء این هیات عبارتند از یکی از قضات دادگستری به انتخاب رئیس قوه قضائیه و رئیس ثبت یا قائم مقام وی و یک نفر خبره ثبتی به انتخاب رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور. ‌نحوه تشکیل جلسات و اختیارات هیات و سایر موارد اجرایی آن مطابق آیین‌نامه این قانون خواهد بود. هیات مذکور می‌تواند برای کشف واقع از خبرگان امور ثبتی استفاده کند و همچنین با تحقیقات و یا استماع گواهی شهود رای خود را صادر نماید، رای مذکور به وسیله ثبت محل به طرفین ابلاغ می‌شود در صورت عدم وصول اعتراض ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ رای، ادارات ثبت مکلف به اجرای آن می‌باشند در صورت وصول اعتراض معترض به دادگاه هدایت می‌شود، رسیدگی به این اعتراضات در دادگاه خارج از نوبت خواهد بود. ‌تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱)- هیاتها مکلفند حداکثر ظرف سه سال از تاریخ ارجاع رای خود را صادر نمایند. ‌تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱)- در صورتی که اعیان کلا یا جزئاً در اراضی موقوفه احداث شده باشد هیات با موافقت متولی مخصوص و اطلاع اداره اوقاف و رعایت مفاد وقفنامه و در صورتی که متولی نداشته باشد تنها با موافقت اداره اوقاف رعایت مفاد وقفنامه و مصلحت موقوف علیهم و با در نظر گرفتن جمیع جهات نسبت به تعیین اجرت زمین اقدام و در رای صادره تکلیف اداره ثبت را نسبت به مورد برای صدور سند مالکیت کل یا جزء اعیان با قید اجرت زمین مقرر و معین خواهد کرد.

تبصره ۳اصلاحی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶

در مورد آن دسته از متقاضیان که مستحدثات و بنا متعلق به آنها در اراضی دولت یا شهرداریها ایجاد شده باشد هیات پس از دعوت از نماینده مرجع ذیربط و احراز واقع، به شرح زیر رای به انتقال ملک صادر می‌نماید: الف (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- در مورد واحدهای مسکونی احداثی، چنانچه متقاضی واجد شرایط باشد (‌فاقد واحد مسکونی یا زمین متناسب با کاربری مسکونی قابل‌ساختمان) تا مساحت (۲۵۰) مترمربع زمین به قیمت تمام شده و نسبت به مازاد (۲۵۰) مترمربع تا سقف (۱۰۰۰) مترمربع به قیمت عادله روز. ب (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- تمامی مستحدثات غیرمسکونی کل عرصه به قیمت عادله روز. ج (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- هرگاه متقاضی واجد شرایط نباشد، کل عرصه مورد تصرف به قیمت عادله روز. د (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- تصرفات مازاد (۱۰۰۰) مترمربع در صورتی که دارای تاسیسات ساختمانی متناسب باشد کلا به بهای عادله روز و در غیر این صورت، متصرف بر اساس مقررات، مکلف به خلع ید و رفع تصرف خواهد بود. ه(اصلاحی ۱۳۸۱/۰۳/۱۹)- - اراضی تصرف شده واقع در محدوده قانونی و حریم استحفاظی شهرهای‌بزرگ با جمعیت دویست هزار نفر و بیشتر (‌موضوع بند الف) مشروط بر این که متصرف واجد شرایط مندرج در بند (‌الف) باشد تا میزان دویست متر مربع به قیمت منطقه‌ای (‌تقویم دولتی) و مازاد بر آن و همچنین افرادی که فاقد شرایط بند (الف) مذکور باشند و‌مشمولان جزء اول بند (‌د) به بهای کامل کارشناسی روز ارجاع امر به کارشناسی. ‌تقویم بهای کارشناسی روز و تعیین زمان ساخت بنا به عهده کارشناس واجد شرایط می‌باشد. ‌درصورت اعتراض هر یک از طرفین به نظریه کارشناس، هیات حل اختلاف به تقاضای معترض، گروهی مرکب از سه کارشناس از بین کارشناسان واجد شرایط انتخاب و‌معرفی می‌نماید. نظر اکثریت این گروه قطعی است. ‌پرداخت هزینه کارشناسی، در مرحله اول، به عهده متصرف و هزینه گروه‌کارشناسی به عهده معترض می‌باشد.

تبصره ۱الحاقی ۱۳۸۱/۰۳/۱۹

متصرفان موضوع این قانون فقط برای یک پرونده متشکله در ادارات ثبت اسناد و املاک می‌توانند از مزایای مندرج در این بند استفاده نمایند. ‌تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۱/۰۳/۱۹)- در صورتی که از تاریخ ارجاع امر به کارشناس تا تاریخ واریز بهای تعیین شده توسط متقاضی بیش از یک سال بگذرد کارشناسی تجدید خواهد شد.

تبصره ۳الحاقی ۱۳۸۱/۰۳/۱۹

کاهش درآمد دولت از تغییر قیمت اراضی از کارشناسی روز به قیمت منطقه ای از محل تقلیل میزان دویست و پنجاه متر مربع به دویست متر مربع و درآمد حاصله از نقل و انتقال این گونه املاک تامین خواهد شد. و (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- هیاتها باید قیمت تمام شده زمین (‌شامل بهای منطقه ای و سایر هزینه ها) و واجد شرایط بودن یا نبودن متقاضی را از سازمان مسکن و شهرسازی استان استعلام نمایند و در صورت موافقت دستگاه صاحب زمین سند انتقال را به نام متصرف صادر نماید. ز (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- قیمت عادله زمین موضوع این تبصره به وسیله کارشناس رسمی دادگستری و در صورت نبودن کارشناس رسمی، توسط خبره محلی به انتخاب هیات، تعیین خواهد شد. ح (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- در تمامی موارد بالا، چنانچه اراضی مورد تصرف در معابر و کاربریهای خدماتی عمومی بستر رودخانه ها و حریم آنها و خطوط فشارقوی برق قرار داشته باشد در صورتی که تصرف متصرف قانونی نباشد و خطوط فشار قوی قبل از تصرف وی ایجاد شده باشد، از شمول این قانون مستثنی می‌باشد. ط (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- به منظور جلوگیری از تصرفات غیرقانونی اشخاص در اراضی دولتی و شهرداریها، تنها تصرفاتی معتبر شناخته می‌شود که تا تاریخ ۱/ ۱/ ۱۳۷۰ احداث مستحدثات و بنا شده باشد. ی (الحاقی ۱۳۷۶/۰۵/۲۶)- آیین‌نامه اجرایی این تبصره ظرف مدت دو ماه به وسیله وزیر دادگستری و با هماهنگی وزیر مسکن و شهرسازی و سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تهیه و به تصویب هیات وزیران می‌رسد.

تبصره ۴الحاقی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱

چنانچه ملک سابقه ثبت نداشته باشد و متقاضی به عنوان مالک متصرف است و هیات به موضوع رسیدگی و نظر خود را جهت تنظیم اظهارنامه به واحد ثبتی ابلاغ کند ثبت مکلف است پس از تنظیم اظهارنامه مراتب را ضمن اولین آگهی نوبتی موضوع ماده ۵۹ آیین‌نامه قانون ثبت به‌اطلاع عموم برساند، تحدید حدود این قبیل املاک با در خواست متقاضی به صورت تحدید حدود اختصاصی انجام می‌شود.

تبصره ۵الحاقی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱

اگر ملک در جریان ثبت باشد و سابقه تحدید حدود نداشته باشد واحد ثبتی طبق قسمت اخیر تبصره ۴ اقدام خواهد نمود. ‌تبصره ۶ (الحاقی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱)- در صورتی که ملک قبلا ثبت دفتر املاک شده و طبق مقررات این قانون یا رای هیات می‌بایست سند مالکیت به نام متصرف صادر گردد، مراتب در ملاحظات دفتر املاک قید و در دفتر املاک جاری به نام متصرف حسب مورد ثبت خواهد شد. ‌تبصره ۷ (الحاقی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱)- رسیدگی به تقاضای اتباع بیگانه مستلزم رعایت تشریفات آیین‌نامه استملاک اتباع خارجه در ایران است.

تبصره ۸الحاقی ۱۳۷۰/۰۶/۲۱

چنانچه در خلال رسیدگی محرز گردید که مورد تقاضا جزو حوزه ثبتی دیگری است و متقاضی اشتباهاً تقاضای خود را تسلیم نموده است تقاضا به واحد ثبتی مربوط ارسال می‌شود که حسب مورد در ردیف هم عرض مورد تقاضا رسیدگی می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

بر اساس ماده ۱۴۸، در هر حوزه ثبتی یک یا چند «هیات حل اختلاف در ثبت» تشکیل می‌شود. اعضای آن عبارت‌اند از یک قاضی دادگستری که رئیس قوه قضائیه انتخاب می‌کند، رئیس ثبت یا قائم‌مقام او، و یک خبره ثبتی که رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور انتخاب می‌کند. تشکیل جلسات، اختیارات هیات و موارد اجرایی دیگر طبق آیین‌نامه همین قانون است. هیات می‌تواند از خبرگان امور ثبتی استفاده کند یا با تحقیق و شنیدن شهادت شهود رأی بدهد. رأی توسط ثبت محل به طرفین ابلاغ می‌شود؛ اگر ظرف بیست روز اعتراضی نرسد، ادارات ثبت مکلف به اجرای آن هستند و اگر اعتراض برسد، معترض به دادگاه هدایت می‌شود و دادگاه خارج از نوبت رسیدگی می‌کند.

تبصره‌ها چند موضوع را تعیین می‌کنند: مهلت حداکثر سه‌ساله برای صدور رأی؛ نحوه تعیین اجرت زمین و صدور سند در اراضی موقوفه؛ رای به انتقال ملک برای بناها و مستحدثات واقع در اراضی دولت یا شهرداری‌ها با شرایط و قیمت‌های مختلف؛ لزوم استعلام از سازمان مسکن و شهرسازی استان؛ تعیین قیمت توسط کارشناس؛ استثنای برخی اراضی مانند معابر، کاربری‌های خدماتی عمومی، بستر رودخانه‌ها و حریم آن‌ها و خطوط فشارقوی برق؛ اعتبار تصرفات تا تاریخ ۱/۱/۱۳۷۰؛ و رسیدگی به ملک بدون سابقه ثبت یا در جریان ثبت.

همچنین تبصره‌ها به اتباع بیگانه، هزینه کارشناسی و ارجاع به گروه سه‌نفره کارشناسان در صورت اعتراض، و ارسال تقاضا به حوزه ثبتی مربوط در صورت اشتباه اشاره دارند.

مصادیق واقعی

علی در زمین متعلق به دولت یا شهرداری ساختمانی ساخته است. هیات حل اختلاف پس از دعوت از نماینده مرجع ذی‌ربط و احراز واقع، بر اساس تبصره ۳ ممکن است رای به انتقال ملک بدهد؛ مثلاً برای واحد مسکونی واجد شرایط، تا ۲۵۰ مترمربع به قیمت تمام شده و مازاد آن تا سقف ۱۰۰۰ مترمربع به قیمت عادله روز.
مریم رأی هیات را دریافت می‌کند. اگر ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ اعتراض نکند، اداره ثبت مکلف به اجرای رأی است. اگر اعتراض کند، به دادگاه هدایت می‌شود و رسیدگی خارج از نوبت انجام می‌شود.

سؤالات پرتکرار

هیات حل اختلاف در ثبت از چه کسانی تشکیل می‌شود؟

از یکی از قضات دادگستری به انتخاب رئیس قوه قضائیه، رئیس ثبت یا قائم‌مقام وی، و یک نفر خبره ثبتی به انتخاب رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور.

اگر به رأی هیات اعتراض نشود، چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ اعتراض نرسد، ادارات ثبت مکلف به اجرای رأی هستند.

تصرفات در اراضی دولتی یا شهرداری‌ها تا چه تاریخی معتبر شناخته می‌شود؟

طبق تبصره ۳ بند «ط»، تنها تصرفاتی معتبر شناخته می‌شود که تا تاریخ ۱/۱/۱۳۷۰ احداث مستحدثات و بنا شده باشد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون ثبت اسناد و املاک ←