ماده ۴۲۳ فصل دوم قانون تجارت

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هر گاه تاجر بعد از توقف معاملات ذیل را بنماید باطل و بلااثر خواهد بود: ۱) هر صلح محاباتی یا هبه و به طور کلی هر نقل و انتقال بلاعوض اعم از اینکه راجع به منقول یا غیر منقول باشد. ۲) تادیه هر قرض اعم از حال یا موجل به هر وسیله که به عمل آمده باشد. ۳) هر معامله که مالی از اموال منقول یا غیر منقول تاجر را مقید نماید و به ضرر طلبکاران تمام شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید وقتی یک تاجر معاملات خود را متوقف کرد (یعنی دیگر پول یا توان پرداخت بدهی‌هایش را ندارد)، اگر بعد از آن دست به بعضی کارها بزند، آن کارها بی‌اعتبار و بی‌اثر است. دلیلش این است که در چنین وضعیتی، اموال تاجر باید صرف پرداخت بدهی به همهٔ طلبکاران شود و کارهای زیر این حق را از بین می‌برد.

سه دسته کار بی‌اثر شمرده شده است: اول، بخشیدن مال به دیگری به هر شکل؛ مثل هبه یا صلحی که در آن بخشش باشد، یا هر جابه‌جایی مال بدون گرفتن پول، چه مال او منقول باشد (مثل ماشین و اثاثیه) و چه غیرمنقول (مثل زمین و خانه). دوم، پرداخت هر بدهی، چه بدهی‌ای که موعدش رسیده و چه بدهی‌ای که هنوز موعدش نرسیده، به هر روشی که انجام شده باشد. سوم، هر معامله‌ای که روی مالی از اموال منقول یا غیرمنقول او قید و بند بگذارد (مثلاً آن را گرو یا در گرو بگذارد) و نتیجه‌اش به ضرر طلبکاران باشد.

نکتهٔ مهم این است که متن برای بی‌اثر بودن این کارها فقط دو شرط گذاشته: هم اینکه فرد تاجر باشد و معاملاتش متوقف شده باشد، و هم اینکه کار موردنظر یکی از آن سه دسته بالا باشد. این ماده به مواد دیگری هم ارجاع نداده است و متن آن در همین حد روشن است.

مصادیق واقعی

علی که تاجر است و معاملاتش متوقف شده، روز بعد ماشین خود را به‌عنوان هبه بدون گرفتن پول به دوستش مریم می‌بخشد. طبق این ماده این بخشش بی‌اثر است.
علی بعد از توقف معاملات، به یک طلبکارش بدهی‌اش را پرداخت می‌کند، حتی اگر موعد آن بدهی هنوز نرسیده باشد. این ماده می‌گوید چنین پرداختی بی‌اعتبار است.

سؤالات پرتکرار

اگر تاجر بعد از توقف معاملات، خانه‌اش را به کسی ببخشد، آن بخشش چه حکمی دارد؟

بی‌اثر است؛ چون این ماده هر نقل و انتقال بلاعوض، اعم از منقول و غیرمنقول، را باطل و بلااثر می‌داند.

آیا فقط پرداخت بدهی‌هایی که موعدشان رسیده بی‌اثر است؟

نه؛ متن ماده پرداخت هر قرض را، چه حال (موعدرسیده) و چه موجل (موعدنرسیده) و به هر وسیله‌ای که باشد، بی‌اثر اعلام کرده است.

اگر معامله‌ای روی مال تاجر قید بگذارد ولی به طلبکاران ضرر نزند، چه می‌شود؟

این ماده برای دستهٔ سوم فقط حالتی را بی‌اثر می‌داند که آن معامله به ضرر طلبکاران تمام شود؛ دربارهٔ حالت‌های دیگر در همین متن حکمی نیامده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون تجارت ←
ماده ۴۲۳ فصل دوم قانون تجارت — لویادسک