اصل ۴۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

انفال و ثروت‌های عمومی از قبیل زمین‌های موات یا رها شده، معادن، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و سایر آب‌های عمومی، کوه‌ها، دره‌ها، جنگل‌ها، نیزارها، بیشه‌های طبیعی، مراتعی که حریم نیست، ارث بدون وارث، و اموال مجهول‌المالک و اموال عمومی که از غاصبین مسترد می‌شود، در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آن‌ها عمل نماید. تفصیل و ترتیب استفاده از هر یک را قانون معین می‌کند.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این اصل فهرستی از چیزهایی را نام می‌برد که «انفال» و «ثروت‌های عمومی» شناخته می‌شوند؛ یعنی چیزهایی که مالک خصوصی ندارند. نمونه‌هایی که در متن آمده عبارت است از: زمین‌های موات (زمین‌های بی‌استفاده و آباد نشده) یا رها شده، معادن، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و سایر آب‌های عمومی، کوه‌ها، دره‌ها، جنگل‌ها، نیزارها، بیشه‌های طبیعی، مراتعی که حریم نیست، اموال کسی که بدون وارث مرده، اموال مجهول‌المالک (اموالی که مالکشان شناخته نیست) و اموال عمومی که از غاصبین (کسانی که به زور و ناحق آن‌ها را گرفته‌اند) پس گرفته می‌شود.

بر اساس همین متن، این اموال در اختیار حکومت اسلامی قرار دارد تا بر طبق مصالح عامه (منافع عمومی مردم) دربارهٔ آن‌ها تصمیم بگیرد و عمل کند.

متن اضافه می‌کند که جزئیات و نحوهٔ استفاده از هر یک از این موارد را قانون مشخص می‌کند؛ یعنی این اصل خودش ترتیب و تفصیل استفاده را تعیین نکرده و آن را به قانون واگذار کرده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید زمینی در حاشیهٔ یک شهر سال‌ها بی‌استفاده و آباد نشده مانده است. اگر چنین زمینی از نوع زمین‌های موات یا رها شده باشد، بر اساس این اصل در اختیار حکومت اسلامی است و نحوهٔ استفاده از آن را قانون معین می‌کند.
فرض کنید علی ادعا کند جنگلی طبیعی یا معدنی مال اوست. این اصل این نوع موارد را جزء انفال و ثروت‌های عمومی می‌داند که در اختیار حکومت اسلامی است و جزئیات استفاده از آن‌ها به قانون واگذار شده است.

سؤالات پرتکرار

آیا من می‌توانم مالک یک معدن یا جنگل طبیعی باشم؟

این اصل، معادن و جنگل‌ها را جزء انفال و ثروت‌های عمومی آورده و گفته این‌ها در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه عمل کند؛ جزئیات و ترتیب استفاده از هر یک را هم قانون معین می‌کند.

منظور از «زمین‌های موات» چیست؟

در همین متن، زمین‌های موات در کنار «رها شده» آمده و به عنوان یکی از مصادیق انفال و ثروت‌های عمومی شمرده شده است؛ توضیح بیشتر دربارهٔ شرایط آن در خود این اصل نیامده و به قانون واگذار شده است.

اگر کسی بدون وارث بمیرد، اموالش چه می‌شود؟

متن این اصل، «ارث بدون وارث» را جزء انفال و ثروت‌های عمومی دانسته و گفته در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه عمل کند؛ جزئیات آن را قانون معین می‌کند.

مشاهدهٔ متن کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ←