اصل ۱۶۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هیچ فعلی یا ترک فعلی به استناد قانونی که بعد از آن وضع شده است جرم محسوب نمی‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این اصل یک قاعدهٔ مهم را بیان می‌کند: هیچ کارِ انجام‌شده (فعل) یا کاری که انجام نشده (ترک فعل) را نمی‌توان بر پایهٔ قانونی که بعد از آن اتفاق وضع شده است، جرم شمرد. به زبان ساده، اگر کسی امروز کاری را انجام دهد که در آن زمان هیچ قانونی آن را جرم نمی‌دانسته، قانونی که فردا وضع می‌شود نمی‌تواند آن کار را جرم کند.

همین موضوع برای ترک فعل هم گفته شده؛ یعنی اگر در یک زمان انجام دادن یا انجام ندادن کاری الزامی نبوده و بعداً قانونی بیاید و همان کار را الزامی یا ممنوع کند، آن قید و ترکِ قبلی جرم محسوب نمی‌شود.

این متن فقط همین قاعده را می‌گوید و به هیچ تبصره یا مادهٔ دیگری اشاره یا ارجاع نداده است.

مصادیق واقعی

علی در سال گذشته کاری را انجام داده که در آن زمان هیچ قانونی آن را جرم نمی‌دانست. امسال قانون تازه‌ای می‌آید و همان کار را جرم اعلام می‌کند. بر اساس این اصل، کار علی به استناد آن قانون تازه جرم محسوب نمی‌شود.
مریم در زمان مشخصی کاری را که قانون آن زمان الزام نکرده بود انجام نداده است. بعداً قانون جدیدی می‌آید و انجام دادن همان کار را الزامی می‌کند. این ترک فعل مریم به استناد قانون جدید جرم محسوب نمی‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر کاری انجام دهم که در زمان انجامش جرم نبوده، ولی بعداً قانون جدید آن را جرم اعلام کند، آیا جرم محسوب می‌شوم؟

بر اساس این متن، نه. هیچ فعل یا ترک فعلی به استناد قانونی که بعد از آن وضع شده است، جرم محسوب نمی‌شود.

آیا این قاعده فقط دربارهٔ کارهایی است که کسی انجام داده، یا دربارهٔ کارهایی که انجام نداده هم هست؟

متن هر دو را گفته است: هم «فعل» و هم «ترک فعل»؛ بنابراین دربارهٔ انجام دادن و انجام ندادن هر دو جاری است.

آیا این اصل دربارهٔ کم یا زیاد شدن مجازات قانونی که از قبل وجود داشته هم چیزی می‌گوید؟

این متن فقط می‌گوید فعل یا ترک فعل به استناد قانون بعدی جرم محسوب نمی‌شود؛ دربارهٔ تغییر مجازات قانونی موجود در این متن چیزی گفته نشده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ←