ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

دادرس در موارد زیر باید از رسیدگی امتناع نموده و طرفین دعوا نیز می‌توانند او را رد کنند. الف - قرابت نسبی یا سببی تا درجه سوم از هر طبقه بین دادرس با یکی از اصحاب دعوا وجود داشته باشد. ب - دادرس قیم یا مخدوم یکی از طرفین باشد و یا یکی از طرفین مباشر یا متکفل امور دادرس یا همسر او باشد. ج- دادرس یا همسر یا فرزند او، وارث یکی از اصحاب دعوا باشد. د - دادرس سابقا در موضوع دعوای اقامه شده به عنوان دادرس یا داور یا کارشناس یا گواه اظهارنظر کرده باشد. ه - بین دادرس و یکی از طرفین و یا همسر یا فرزند او دعوای حقوقی یا جزایی مطرح باشد و یا در سابق مطرح بوده و از تاریخ صدور حکم قطعی دو سال نگذشته باشد. و - دادرس یا همسر یا فرزند او دارای نفع شخصی در موضوع مطروح باشند.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید در چه حالت‌هایی دادرس (قاضی رسیدگی‌کننده) نباید به پرونده رسیدگی کند و باید از رسیدگی کنار بکشد. در همین حالت‌ها، طرف‌های دعوا هم می‌توانند او را رد کنند؛ یعنی بگویند این قاضی به پرونده ما رسیدگی نکند.

مواردی که در بندهای «الف» تا «و» آمده، همه دربارهٔ رابطهٔ نزدیک یا منفعت شخصی دادرس با یکی از طرف‌های دعوا است: نسبت فامیلی تا درجه سوم، قیم یا مخدوم بودن، مباشر یا متکفل امور بودن، وارث بودن دادرس یا همسر یا فرزندش، اظهارنظر قبلی او در همان موضوع به عنوان دادرس یا داور یا کارشناس یا گواه، وجود دعوای حقوقی یا جزایی میان او و یکی از طرفین (یا همسر یا فرزندش) که کمتر از دو سال از حکم قطعی آن نگذشته باشد، و داشتن نفع شخصی در موضوع پرونده.

این متن تبصره ندارد و به مادهٔ دیگری هم ارجاع نداده است. واژه‌هایی مثل «قیم»، «مخدوم»، «مباشر» و «متکفل» در متن توضیح داده نشده‌اند.

مصادیق واقعی

مریم علیه یک شرکت اقامه دعوا کرده است. قاضی پرونده، پسرعموی مریم است. با توجه به بند «الف»، قاضی باید از رسیدگی امتناع کند و مریم هم می‌تواند او را رد کند.
علی و همسرش با یک نفر اختلاف حقوقی دارند و پرونده در دادگاه مطرح است. اگر دادرس همان پرونده، خواهرزادهٔ طرف مقابل باشد، طرفین می‌توانند او را رد کنند.

سؤالات پرتکرار

چه کسی می‌تواند قاضی را رد کند؟

طبق همین ماده، خود دادرس باید از رسیدگی امتناع کند و طرفین دعوا نیز می‌توانند او را رد کنند.

اگر قاضی قبلاً در همین موضوع به عنوان کارشناس نظر داده باشد، چه می‌شود؟

بند «د» این را یکی از مواردی دانسته که دادرس باید از رسیدگی امتناع کند و طرفین هم می‌توانند او را رد کنند.

اگر بین قاضی و یکی از طرفین دعوا قبلاً پرونده‌ای مطرح بوده، تا چه زمانی این موضوع ادامه دارد؟

بر اساس بند «ه»، اگر از تاریخ صدور حکم قطعی آن پرونده دو سال نگذشته باشد، این مورد از موارد امتناع و رد دادرس است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←
ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی — لویادسک