ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

نسبت به احکامی که قطعیت یافته ممکن است به جهات ذیل درخواست اعاده دادرسی شود: ۱- موضوع حکم مورد ادعای خواهان نبوده باشد. ۲- حکم به میزان بیشتر از خواسته صادر شده باشد. ۳- وجود تضاد در مفاد یک حکم که ناشی از استناد به اصول یا به مواد متضاد باشد. ۴- حکم صادره با حکم دیگری در خصوص همان دعوا و اصحاب آن، که قبلا توسط همان دادگاه صادر شده است متضاد باشد بدون آن که سبب قانونی موجب این مغایرت باشد. ۵- طرف مقابل درخواست کننده اعاده دادرسی حیله و تقلبی به‌کار برده که در حکم دادگاه موثر بوده است. ۶- حکم دادگاه مستند به اسنادی بوده که پس از صدور حکم جعلی بودن آن‌ها ثابت شده باشد. ۷- پس از صدور حکم، اسناد و مدارکی به دست آید که دلیل حقانیت درخواست کننده اعاده دادرسی باشد و ثابت شود اسناد و مدارک یاد شده در جریان دادرسی مکتوم بوده و در اختیار متقاضی نبوده است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید اگر حکمی از دادگاه صادر شده و دیگر قطعی شده باشد (یعنی راه‌های معمول اعتراض مثل تجدیدنظر تمام شده باشد)، در هفت حالت مشخص می‌توان درخواست «اعاده دادرسی» کرد؛ یعنی از دادگاه خواست که یک بار دیگر به آن پرونده رسیدگی کند.

این هفت حالت به طور خلاصه این‌هاست: ۱) حکم دربارهٔ موضوعی باشد که خواهان اصلاً آن را مطرح نکرده بود. ۲) حکم بیشتر از چیزی که خواسته شده بود صادر شده باشد. ۳) در خود حکم تناقض باشد، به این معنا که به اصول یا مواد متناقض تکیه شده باشد. ۴) حکم با حکم دیگری دربارهٔ همان دعوا و همان طرف‌ها که پیش‌تر همان دادگاه صادر کرده، مغایر باشد، بدون اینکه دلیل قانونی برای این مغایرت وجود داشته باشد. ۵) طرف مقابل با حیله و تقلب کاری کرده که روی حکم دادگاه اثر گذاشته باشد. ۶) حکم بر پایهٔ اسنادی بوده که بعد از صدور حکم، جعلی بودن آن‌ها ثابت شده است. ۷) بعد از صدور حکم، اسناد و مدارکی پیدا شود که حقانیت درخواست‌کننده را نشان دهد و ثابت شود این مدارک در جریان دادرسی پنهان بوده و در اختیار او نبوده است.

خودِ این ماده تبصره‌ای ندارد و تنها فهرست این هفت جهت را بیان می‌کند.

مصادیق واقعی

علی از مریم مبلغی پول مطالبه می‌کند، اما دادگاه در حکم خود دربارهٔ موضوع دیگری هم که علی اصلاً مطرح نکرده بود تصمیم می‌گیرد؛ علی می‌تواند بر اساس بند ۱ این ماده درخواست اعاده دادرسی کند.
در پرونده‌ای که میان علی و مریم در همان دادگاه قبلاً رأیی صادر شده بود، دادگاه بعداً حکم مغایری در همان دعوا و میان همان دو نفر صادر می‌کند؛ بر اساس بند ۴ این ماده امکان درخواست اعاده دادرسی وجود دارد.

سؤالات پرتکرار

اعاده دادرسی یعنی چه و چه فرقی با تجدیدنظر دارد؟

این ماده فقط دربارهٔ احکامی صحبت می‌کند که قطعیت یافته‌اند و می‌گوید در هفت حالت مشخص می‌توان برای آن‌ها درخواست اعاده دادرسی کرد؛ یعنی رسیدگی دوباره به همان پرونده. متن ماده دربارهٔ تفاوت آن با تجدیدنظر چیزی نگفته است.

اگر بعد از صدور حکم، مدرکی پیدا کنم که قبلاً در اختیارم نبود چه کنم؟

بر اساس بند ۷ این ماده، اگر پس از صدور حکم اسناد و مدارکی به دست آید که دلیل حقانیت درخواست‌کنندهٔ اعاده دادرسی باشد و ثابت شود این مدارک در جریان دادرسی مکتوم بوده و در اختیار او نبوده است، می‌توان درخواست اعاده دادرسی کرد.

اگر طرف مقابل با کلاهبرداری و تقلب باعث صدور حکم شده باشد، می‌توان اعاده دادرسی خواست؟

بله، بند ۵ این ماده می‌گوید اگر طرف مقابل حیله و تقلبی به کار برده که در حکم دادگاه مؤثر بوده است، می‌توان درخواست اعاده دادرسی کرد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←
ماده ۴۲۶ قانون آیین دادرسی مدنی — لویادسک