ماده ۴۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

پس از نقض رای دادگاه در دیوان عالی کشور، رسیدگی مجدد به دادگاهی که به شرح زیر تعیین می‌گردد ارجاع می‌شود و دادگاه مرجوع الیه مکلف به رسیدگی می‌باشد: الف- اگر رای منقوض به صورت قرار بوده و یا حکمی باشد که به علت نقص تحقیقات نقض شده است، رسیدگی مجدد به دادگاه صادرکننده آن ارجاع می‌شود. ب- اگر رای به علت عدم صلاحیت دادگاه نقض شده باشد، به دادگاهی که دیوان عالی کشور صالح بداند ارجاع می‌گردد. ج- در سایر موارد نقض، پرونده به شعبه دیگر از همان حوزه دادگاه که رای منقوض را صادر نموده ارجاع می‌شود و اگر آن حوزه بیش از یک شعبه دادگاه نداشته باشد به نزدیکترین دادگاه حوزه دیگر ارجاع می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید وقتی دیوان عالی کشور رأی یک دادگاه را نقض (باطل) می‌کند، پرونده برای رسیدگی دوباره به یکی از دادگاه‌ها فرستاده می‌شود و آن دادگاه موظف است به پرونده رسیدگی کند. اینکه پرونده به کدام دادگاه برود، به دلیل نقض بستگی دارد.

اگر رأی نقض‌شده از نوع «قرار» بوده باشد (یعنی تصمیمی که حکم نهایی دربارهٔ اصل دعوا نیست، مثل تصمیم‌های شکلی و مقدماتی) یا حکمی باشد که به خاطر کامل نبودن تحقیقات نقض شده است، پرونده به همان دادگاهی برمی‌گردد که آن رأی را صادر کرده بود. اگر رأی به دلیل صلاحیت نداشتن دادگاه نقض شده باشد، پرونده به دادگاهی می‌رود که دیوان عالی کشور آن را صالح بداند. در بقیهٔ موارد، پرونده به شعبهٔ دیگری از همان حوزهٔ دادگاهی که رأی نقض‌شده را صادر کرده ارجاع می‌شود؛ و اگر آن حوزه فقط یک شعبه دادگاه داشته باشد، به نزدیک‌ترین دادگاه در حوزهٔ دیگر فرستاده می‌شود.

این ماده تبصره ندارد.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی در دادگاه شهر الف محکوم شده است. دیوان عالی کشور حکم را به دلیل نقص تحقیقات نقض می‌کند. بر اساس بند الف، پرونده برای رسیدگی دوباره به همان دادگاه شهر الف برمی‌گردد.
فرض کنید مریم در حوزهٔ قضایی ب که فقط یک شعبه دادگاه دارد، رأی گرفته و آن رأی در دیوان عالی کشور به دلیلی غیر از نقص تحقیقات و غیر از عدم صلاحیت نقض شده است. بر اساس بند ج، پرونده به نزدیک‌ترین دادگاه در حوزهٔ دیگر ارجاع می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر دیوان عالی کشور رأی را به دلیل صلاحیت نداشتن دادگاه نقض کند، پرونده به کجا می‌رود؟

طبق بند ب، به دادگاهی که خودِ دیوان عالی کشور صالح بداند.

اگر رأی به دلیل نقص تحقیقات نقض شود، پرونده به شعبهٔ دیگری می‌رود؟

نه؛ طبق بند الف، به همان دادگاهی برمی‌گردد که آن رأی را صادر کرده بود.

دادگاهی که پرونده به آن ارجاع می‌شود، می‌تواند از رسیدگی خودداری کند؟

بر اساس همین متن، دادگاه مرجوع‌الیه مکلف به رسیدگی است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←
ماده ۴۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی — لویادسک