ماده ۲۹۳ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

دادگاه‌های ایران نیابت تحقیقات قضایی را برابر قانون ایران انجام می‌دهند، لکن چنانچه دادگاه کشور خارجی ترتیب خاصی برای رسیدگی معین کرده باشد، دادگاه ایران می‌تواند به شرط معامله متقابل و در صورتی که مخالف با موازین اسلام و قوانین مربوط به نظم عمومی و اخلاق حسنه نباشد برابر آن عمل نماید.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ «نیابت قضایی» است؛ یعنی وقتی یک دادگاه از دادگاه دیگری می‌خواهد کاری از کارهای پرونده را برایش انجام دهد. طبق این متن، دادگاه‌های ایران این نوع تحقیقات قضایی را بر اساس قانون ایران انجام می‌دهند.

اما اگر دادگاهی در یک کشور خارجی روش یا ترتیب خاصی برای رسیدگی مشخص کرده باشد، دادگاه ایران می‌تواند — نه اینکه حتماً باید — بر اساس همان روش عمل کند. این کار دو شرط دارد: اول اینکه رفتار متقابل وجود داشته باشد (یعنی طرف مقابل هم در برابر، همین کار را برای ایران انجام دهد) و دوم اینکه آن روش با موازین اسلام، قوانین مربوط به نظم عمومی و اخلاق حسنه مخالف نباشد.

این ماده فقط یک حکم کلی است و خودش جزئیات روش انجام کار یا ضمانت اجرای آن را توضیح نمی‌دهد؛ برای همین جزئیات باید به متن‌های دیگر مراجعه شود. همچنین مشخص نکرده که در صورت مخالف‌بودن، دادگاه چه می‌کند و این نکته در متن مبهم است.

مصادیق واقعی

علی در ایران شاهد یک پرونده در کشور خارجی است. دادگاه آن کشور از دادگاه ایران می‌خواهد که شهادت علی را در ایران بشنود. دادگاه ایران این کار را بر اساس قانون ایران انجام می‌دهد، مگر اینکه آن دادگاه خارجی روش خاصی تعیین کرده باشد که شرایط گفته‌شده در ماده برقرار باشد.
در پروندهٔ مریم، دادگاه کشور خارجی روش خاصی برای رسیدگی معین کرده است. دادگاه ایران می‌تواند به شرط معامله متقابل و در صورت مخالف‌نبودن با موازین اسلام و قوانین نظم عمومی و اخلاق حسنه، بر اساس همان روش عمل کند.

سؤالات پرتکرار

اگر یک دادگاه خارجی از دادگاه ایران بخواهد تحقیقی انجام دهد، دادگاه ایران طبق کدام قانون عمل می‌کند؟

طبق متن این ماده، دادگاه‌های ایران نیابت تحقیقات قضایی را برابر قانون ایران انجام می‌دهند.

آیا دادگاه ایران همیشه باید از روش خاصی که دادگاه خارجی تعیین کرده پیروی کند؟

نه؛ این متن می‌گوید «می‌تواند» و آن هم به دو شرط: وجود معامله متقابل و مخالف‌نبودن با موازین اسلام و قوانین مربوط به نظم عمومی و اخلاق حسنه.

منظور از «معامله متقابل» در این ماده چیست؟

خود متن فقط نام «معامله متقابل» را آورده و توضیح بیشتری دربارهٔ معنا و شرایط آن نداده است؛ در متن حاضر توضیحی در این باره وجود ندارد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←
ماده ۲۹۳ قانون آیین دادرسی مدنی — لویادسک