ماده ۲۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

در مواردی که تحقیقات باید خارج از کشور ایران به عمل آید، دادگاه در حدود مقررات معهود بین دولت ایران و کشور مورد نظر، به دادگاه کشوری که تحقیقات باید در قلمرو آن انجام شود نیابت می‌دهد تا تحقیقات را به عمل آورده و صورت مجلس را ارسال دارد. ترتیب اثر بر تحقیقات معموله در خارج از کشور متوقف بر وثوق دادگاه به نتیجه تحقیقات میباشد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده مربوط به زمانی است که برای روشن شدن یک پروندهٔ مدنی، لازم باشد تحقیقاتی بیرون از ایران انجام شود. در چنین حالتی دادگاه ایران می‌تواند به دادگاه کشوری که آن تحقیقات باید در خاکش صورت بگیرد «نیابت قضایی» بدهد؛ یعنی از آن دادگاه بخواهد به‌جای او تحقیق کند و گزارش (صورت‌مجلس) آن را بفرستد. این کار باید در چارچوب مقررات معهود و توافق‌های موجود بین دولت ایران و آن کشور انجام شود.

نکتهٔ مهم دیگر این است که صرف انجام شدن تحقیق در خارج از کشور برای دادگاه کافی نیست؛ اثر دادن به نتیجهٔ آن تحقیق به این بستگی دارد که دادگاه به آن نتیجه اطمینان (وثوق) داشته باشد. اگر دادگاه به نتیجهٔ تحقیقات خارجی اطمینان پیدا نکند، تکلیف او در این ماده مشخص نشده است.

مصادیق واقعی

علی در ایران علیه شرکت «الف» شکایت کرده و می‌گوید شاهدی در آلمان دارد. دادگاه در چارچوب مقررات موجود بین ایران و آلمان، به دادگاه آلمان نیابت می‌دهد تا از آن شاهد تحقیق کند و صورت‌مجلس را بفرستد؛ اما تنها در صورتی به نتیجهٔ آن استناد می‌کند که به درستی آن اطمینان داشته باشد.
مریم در پروندهٔ ملکی خود به سندی در خارج از ایران استناد می‌کند و لازم است از یک مقام خارجی تحقیق شود. دادگاه برای انجام این تحقیق به دادگاه کشور مربوطه نیابت می‌دهد، مشروط بر اینکه بین ایران و آن کشور مقررات معهودی وجود داشته باشد.

سؤالات پرتکرار

اگر لازم باشد در خارج از ایران از کسی تحقیق شود، دادگاه ایران خودش این کار را می‌کند؟

نه؛ بر اساس این ماده، دادگاه در حدود مقررات معهود بین ایران و کشور مورد نظر، به دادگاه آن کشور نیابت می‌دهد تا تحقیقات را انجام دهد و صورت‌مجلس را بفرستد.

آیا هر تحقیقی که در خارج از کشور انجام شود، برای دادگاه ایران معتبر است؟

این ماده می‌گوید اثر دادن به تحقیقات انجام‌شده در خارج، به این بستگی دارد که دادگاه به نتیجهٔ آن تحقیقات اطمینان (وثوق) داشته باشد.

دادگاه ایران چطور به دادگاه کشور دیگر نیابت می‌دهد؟

این ماده فقط می‌گوید در حدود مقررات معهود بین دولت ایران و کشور مورد نظر؛ جزئیات بیشتر در خود متن نیامده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←
ماده ۲۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی — لویادسک