ماده ۸۴۹ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اگر موصی زیاده بر ثلث به ترتیب معینی وصیت به اموری کرده باشد و ورثه زیاده بر ثلث را اجازه نکنند به همان ترتیبی که وصیت کرده ‌است از ترکه خارج می‌شود تا میزان ثلث و زاید بر ثلث باطل خواهد شد و اگر وصیت به تمام یک دفعه باشد زیاده از همه کسر می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که فردی که وصیت می‌کند (موصی) وصیت کرده باشد که بیش از یک‌سوم دارایی‌اش (ثلث) به کارهایی برسد، و ترتیب مشخصی هم برای این وصیت‌ها تعیین کرده باشد. اگر وارثان اجازه ندهند که بیش از ثلث از دارایی خارج شود، وصیت‌ها به همان ترتیبی که خودِ موصی معین کرده از ترکه خارج می‌شود تا سقف ثلث پر شود، و آنچه بیش از ثلث باشد باطل است.

حالت دوم این است که موصی وصیت را یک‌جا و بدون ترتیب معین انجام داده باشد؛ در این حالت زیاده بر ثلث از میان همهٔ آن موارد کسر می‌شود (نه اینکه به ترتیب یکی‌یکی کنار گذاشته شود).

این ماده فقط همین دو حالت را بیان می‌کند و دربارهٔ معنای «ثلث»، چگونگی محاسبهٔ ترکه یا حالتی که وارثان اجازه بدهند توضیحی نمی‌دهد.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی وصیت کرده باشد اول ۱۰۰ میلیون تومان به ساختن یک مسجد و بعد ۱۰۰ میلیون تومان به یک مدرسه داده شود، و ترتیب این دو را هم مشخص کرده باشد. اگر ثلث دارایی او ۱۵۰ میلیون تومان باشد و وارثان هم اجازه ندهند بیشتر از ثلث خارج شود، ابتدا ۱۰۰ میلیون تومان برای مسجد خارج می‌شود و سپس ۵۰ میلیون تومان از مورد دوم، تا سقف ثلث کامل شود؛ باقی وصیت باطل است.
فرض کنید مریم در وصیت‌نامه‌اش یک‌جا و بدون تعیین ترتیب نوشته باشد که مجموعاً ۲۰۰ میلیون تومان به کارهای خیر برسد، در حالی که ثلث دارایی‌اش ۱۵۰ میلیون تومان است و وارثان اجازه نمی‌دهند. در این حالت ۵۰ میلیون تومان اضافه، از میان همهٔ آن موارد کسر می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر وارثان با خارج شدن بیشتر از یک‌سوم دارایی موافقت کنند، چه اتفاقی می‌افتد؟

این ماده فقط حالتی را توضیح داده که وارثان زیاده بر ثلث را اجازه نکنند؛ دربارهٔ حالت اجازه دادن آن‌ها در همین متن چیزی گفته نشده است.

منظور از «ثلث» در این ماده چیست؟

همین متن توضیحی دربارهٔ معنای ثلث یا نحوهٔ محاسبهٔ آن نداده است؛ فقط گفته شده وصیت تا میزان ثلث از ترکه خارج می‌شود و زاید بر آن باطل خواهد شد.

اگر موصی برای وصیت‌هایش ترتیب خاصی تعیین نکرده باشد، چه می‌شود؟

بر اساس این ماده، اگر وصیت «به تمام یک دفعه» باشد، زیاده از ثلث از همهٔ آن موارد کسر می‌شود؛ یعنی به‌جای کنار گذاشتن موردی به‌ترتیب، مقدار اضافه از مجموع کم می‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۸۴۹ قانون مدنی — لویادسک