ماده ۸۰۳ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

بعد از قبض نیز واهب می‌تواند با بقاء عین موهوبه از هبه رجوع کند، مگر در موارد ذیل: ۱- در صورتی که متهب پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشد. ۲- در صورتی که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد. ۳- در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود خواه قهرا مثل اینکه متهب به واسطه فلس محجور شود خواه اختیارا مثل اینکه عین موهوبه به رهن داده شود. ۴- در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ «هبه» است؛ یعنی وقتی کسی (واهب) مالی را به دیگری (متهب) می‌بخشد و آن مال به تصرف او درمی‌آید (قبض). طبق این ماده، حتی بعد از تحویل مال، بخشنده می‌تواند تا وقتی خودِ مال بخشیده‌شده باقی است از بخشش خود برگردد (رجوع کند).

اما این حق برگشت در چهار حالت وجود ندارد: ۱) اگر گیرندهٔ هبه پدر یا مادر یا فرزند بخشنده باشد. ۲) اگر هبه در مقابل چیزی داده شده باشد (معوض) و آن عوض هم پرداخت شده باشد. ۳) اگر مال بخشیده‌شده از مالکیت گیرنده خارج شده یا گرفتار حق شخص دیگری شده باشد؛ چه به‌زور (مثل اینکه گیرنده محجور شود و مالش در اختیار دیگری قرار گیرد) و چه به اختیار خودش (مثل اینکه آن مال را به رهن بدهد). ۴) اگر در خود مال بخشیده‌شده تغییری به وجود آمده باشد.

نکته: متن این ماده فقط این چهار استثنا را نام برده و دربارهٔ معنای دقیق «تغییر» یا «عوض» توضیحی نداده است؛ پس در این‌باره متن مبهم است.

مصادیق واقعی

علی یک تبلت به دوستش مریم هبه کرد و تبلت را به او تحویل داد. بعداً علی پشیمان شد و خواست از بخشش برگردد. چون تبلت هنوز در مالکیت مریم است و تغییر خاصی نکرده و مریم هم پدر یا مادر یا فرزند او نیست و هبه هم معوض نبوده، علی می‌تواند رجوع کند.
علی یک خانه به فرزندش مریم بخشید و خانه را تحویل او داد. بعداً پشیمان شد و خواست رجوع کند. چون مریم فرزند اوست، طبق بند ۱ این ماده نمی‌تواند از هبه رجوع کند.

سؤالات پرتکرار

اگر مالی را به کسی ببخشم و تحویلش بدهم، بعداً می‌توانم پشیمان شوم و پسش بگیرم؟

بله، طبق این ماده تا وقتی خودِ مال بخشیده‌شده باقی است می‌توانید رجوع کنید، مگر یکی از چهار حالت استثنا پیش آمده باشد.

به فرزندم چیزی بخشیده‌ام؛ می‌توانم پس بگیرم؟

نه. طبق بند ۱، اگر گیرندهٔ هبه پدر یا مادر یا فرزند بخشنده باشد، حق رجوع وجود ندارد.

اگر مالی که بخشیده‌ام به رهن داده شده باشد، می‌توانم رجوع کنم؟

نه. طبق بند ۳، اگر مال بخشیده‌شده از مالکیت گیرنده خارج شده یا گرفتار حق شخص دیگری شده باشد — از جمله با رهن دادن — حق رجوع وجود ندارد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۸۰۳ قانون مدنی — لویادسک