ماده ۴۰۲ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هر گاه مبیع عین خارجی و یا در حکم آن بوده و برای تادیه ثمن یا تسلیم مبیع بین متبایعین اجلی معین نشده باشد اگر سه روز از تاریخ‌ بیع بگذرد و در این مدت نه بایع مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد بایع مختار در فسخ معامله میشود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که کالای فروخته‌شده (مبیع) یک «عین خارجی» باشد؛ یعنی مال مشخص و معینی که در بیرون وجود دارد و نه چیزی کلی که بعداً باید تهیه شود؛ یا مالی که در حکم چنین مالی باشد. در این حالت، اگر خریدار و فروشنده برای پرداخت پول (ثمن) یا تحویل کالا هیچ مهلت مشخصی تعیین نکرده باشند، سه روز از تاریخ معامله که گذشت، اگر در همین سه روز نه فروشنده کالا را به خریدار تحویل داده باشد و نه خریدار تمام پول را به فروشنده پرداخته باشد، فروشنده اختیار دارد معامله را فسخ کند.

نکتهٔ مهم این است که هر دو شرط در کنار هم آمده: هم مهلتی تعیین نشده باشد، و هم در آن سه روز نه تحویل انجام شده باشد و نه پول به‌طور کامل پرداخت شده باشد. همچنین توجه کنید که این متن فقط فرض «عین خارجی یا در حکم آن» را گفته و توضیح نداده که منظور از «در حکم آن» دقیقاً چیست.

مصادیق واقعی

علی خودروی مشخص خود را به مریم می‌فروشد و هیچ مهلتی برای تحویل خودرو یا پرداخت پول تعیین نمی‌کنند. سه روز می‌گذرد؛ نه علی خودرو را تحویل می‌دهد و نه مریم تمام پول را می‌پردازد. بر اساس این ماده، علی اختیار فسخ معامله را دارد.
مریم یک مال مشخص (مثلاً یک قطعهٔ معین از اموال خود) را به علی می‌فروشد و در قرارداد، مهلتی برای پرداخت پول یا تحویل مال نوشته نمی‌شود. پس از سه روز، چون هیچ‌کدام کار خود را انجام نداده‌اند، مریم می‌تواند معامله را فسخ کند.

سؤالات پرتکرار

اگر سه روز از معامله بگذرد و خریدار پول را نداده باشد، ولی فروشنده هم کالا را تحویل نداده باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟

طبق این ماده، فروشنده اختیار فسخ معامله را دارد.

اگر برای تحویل کالا یا پرداخت پول مهلت مشخصی تعیین کرده باشیم، این حکم هم اجرا می‌شود؟

این ماده فرضی را گفته که بین طرفین مهلت مشخصی (اجل معین) تعیین نشده باشد؛ متن دربارهٔ حالتی که مهلت تعیین شده باشد حکمی بیان نکرده است.

این حکم برای همهٔ انواع کالاها است؟

این ماده فقط حالتی را گفته که مبیع «عین خارجی» یا «در حکم آن» باشد. متن توضیح نداده که منظور از «در حکم آن» چیست.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۴۰۲ قانون مدنی — لویادسک