ماده ۳۰۲ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اگر کسی که اشتباهاً خود را مدیون میدانست آن دین را تادیه کند حق دارد از کسی که آن را بدون حق اخذ کرده است استرداد نماید.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که شخصی به اشتباه خیال می‌کند به کسی بدهکار است و آن بدهی را می‌پردازد، در حالی که در واقع بدهکار نبوده است. در این حالت قانون به او حق می‌دهد که آنچه پرداخته را از کسی که آن را بدون حق دریافت کرده است، پس بگیرد.

به زبان ساده: پرداخت‌کننده حق «استرداد» دارد؛ یعنی می‌تواند مبلغ یا مال پرداخت‌شده را از گیرنده بازگرداند. شرط این حق، اشتباه پرداخت‌کننده و بدون‌حق بودن دریافت گیرنده است.

این متن تبصره‌ای ندارد و دربارهٔ جزئیات بیشتر (مثل اینکه گیرنده پول را خرج کرده باشد) چیزی نمی‌گوید.

مصادیق واقعی

علی خیال می‌کند به مریم بدهکار است و مبلغی را به او می‌پردازد؛ بعداً می‌فهمد که هرگز بدهکار نبوده است. بر اساس این ماده می‌تواند آن مبلغ را از مریم پس بگیرد.
حسن به گمان اینکه به سعید دینی دارد، آن را به سعید می‌پردازد، در حالی که چنین دینی نداشته است. حسن حق دارد آنچه پرداخته را از سعید استرداد کند.

سؤالات پرتکرار

اگر اشتباهی به کسی پولی بدهم که به او بدهکار نبودم، می‌توانم آن را پس بگیرم؟

بله؛ بر اساس این ماده، اگر خود را به اشتباه مدیون می‌دانسته‌ای و آن دین را پرداخته‌ای، حق داری آن را از کسی که بدون حق گرفته است، استرداد کنی.

این حکم فقط دربارهٔ پول است یا هر نوع بدهی را در بر می‌گیرد؟

متن ماده از «دین» و «تادیه» سخن می‌گوید و آن را به پول محدود نکرده است؛ اما توضیح بیشتری دربارهٔ انواع دیگر دین در همین متن نیامده است.

اگر کسی که پول را گرفته، آن را خرج کرده باشد، تکلیف چیست؟

این متن دربارهٔ این حالت چیزی نمی‌گوید و در این باره ساکت است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۳۰۲ قانون مدنی — لویادسک