ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اصلاحی ۱۳۷۰/۸/۱۴

در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند. چنانچه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه می‌تواند زوج را اجبار به طلاق نماید و در صورتی که اجبار میسر نباشد زوجه به اذن حاکم شرع طلاق داده می‌شود.

تبصرهالحاقی ۱۳۸۱/۴/۲۹

مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام)- عسر و حرج موضوع این ماده عبارت است از به وجود آمدن وضعیتی که ادامه‌ی زندگی را برای زوجه با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل باشد و موارد ذیل در صورت احراز توسط دادگاه صالح از مصادیق عسر و حرج محسوب می‌گردد: ۱- ترک زندگی خانوادگی توسط زوج حداقل به مدت شش ماه متوالی و یا نه ماه متناوب در مدت یک سال بدون عذر موجه. ۲- اعتیاد زوج به یکی از انواع مواد مخدر و یا ابتلا وی به مشروبات الکلی که به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد و امتناع یا عدم امکان الزام وی به ترک آن در مدتی که به تشخیص پزشک برای ترک اعتیاد لازم بوده است. ۳- محکومیت قطعی زوج به حبس پنج سال یا بیشتر. ۴- ضرب و شتم یا هرگونه سوءرفتار مستمر زوج که عرفاً با توجه به وضعیت زوجه قابل تحمل نباشد. ۵- ابتلای زوج به بیماری‌های صعب‌العلاج روانی یا ساری یا هر عارضه‌ی صعب‌العلاج دیگری که زندگی مشترک را مختل نماید. موارد مندرج در این ماده مانع از آن نیست که دادگاه در سایر مواردی که عسر و حرج زن در دادگاه احراز شود، حکم طلاق صادر نماید.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید اگر ادامهٔ زندگی زناشویی برای زن بسیار سخت و طاقت‌فرسا شود (به این سختی، «عسر و حرج» می‌گویند)، زن می‌تواند به حاکم شرع مراجعه کند و درخواست طلاق بدهد. اگر این سختی در دادگاه ثابت شود، دادگاه می‌تواند شوهر را مجبور به طلاق کند و اگر مجبور کردن او ممکن نباشد، زن با اجازهٔ حاکم شرع طلاق داده می‌شود.

در تبصرهٔ این ماده آمده که عسر و حرج یعنی به وجود آمدن وضعیتی که ادامهٔ زندگی را برای زن با مشقت همراه کند و تحمل آن سخت باشد. سپس پنج مورد نام برده شده که اگر دادگاه صالح آنها را احراز کند، از مصادیق عسر و حرج شمرده می‌شود: ۱) ترک زندگی خانوادگی توسط شوهر دست‌کم شش ماه پی‌درپی یا نه ماه پراکنده در مدت یک سال، بدون عذر موجه؛ ۲) اعتیاد شوهر به مواد مخدر یا ابتلای او به مشروبات الکلی که به اساس زندگی خانوادگی لطمه بزند و او از ترک آن امتناع کند یا امکان الزام او به ترک در مدتی که به تشخیص پزشک برای ترک اعتیاد لازم است، نباشد؛ ۳) محکومیت قطعی شوهر به حبس پنج سال یا بیشتر؛ ۴) ضرب و شتم یا هرگونه سوءرفتار مستمر شوهر که با توجه به وضعیت زن، عرفاً قابل تحمل نباشد؛ ۵) ابتلای شوهر به بیماری‌های صعب‌العلاج روانی یا ساری یا هر عارضهٔ صعب‌العلاج دیگری که زندگی مشترک را مختل کند.

در پایان همین تبصره آمده که این موارد مانع نیست از اینکه دادگاه در سایر مواردی که عسر و حرج زن در دادگاه احراز شود نیز حکم طلاق صادر کند؛ یعنی فهرست بالا محدود و انحصاری نیست. در متن ذکر شده که این تبصره مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی بدون عذر موجه، خانه را ترک کرده و شش ماه پی‌درپی با همسرش مریم زندگی نمی‌کند. مریم می‌تواند به حاکم شرع مراجعه کند و تقاضای طلاق بدهد؛ اگر این موضوع در دادگاه ثابت شود، دادگاه می‌تواند علی را به طلاق مجبور کند و اگر ممکن نشد، با اجازهٔ حاکم شرع طلاق صادر شود.
فرض کنید همسر مریم به مواد مخدر اعتیاد دارد و این وضعیت به اساس زندگی خانوادگی آنها لطمه زده و او هم حاضر به ترک نیست یا الزام او به ترک در مدتی که پزشک لازم تشخیص داده ممکن نیست. اگر دادگاه این موضوع را احراز کند، از مصادیق عسر و حرج است.

سؤالات پرتکرار

اگر شوهرم مدت‌ها زندگی خانوادگی را ترک کرده باشد، می‌توانم درخواست طلاق بدهم؟

بر اساس این متن، ترک زندگی خانوادگی توسط شوهر دست‌کم شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب در مدت یک سال، بدون عذر موجه، در صورت احراز در دادگاه صالح از مصادیق عسر و حرج شمرده شده و زن می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند.

اگر شوهرم به حبس محکوم شده باشد، آیا این موضوع به طلاق مربوط است؟

این متن می‌گوید محکومیت قطعی شوهر به حبس پنج سال یا بیشتر، در صورت احراز توسط دادگاه صالح، از مصادیق عسر و حرج است.

آیا فقط همین پنج موردی که در تبصره آمده می‌تواند باعث طلاق شود؟

نه. در همین متن تصریح شده که موارد مندرج در این ماده مانع از آن نیست که دادگاه در سایر مواردی که عسر و حرج زن در دادگاه احراز شود، حکم طلاق صادر کند.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←