ماده ۴۸۵ فصل چهارم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

هرگاه محکوم به قصاص عضو یا تعزیر یا حد غیرمستوجب سلب حیات در اثر اجرای مجازات کشته شود یا صدمه ای بیش از مجازات مورد حکم به او وارد شود، چنانچه قتل یا صدمه، عمدی یا مستند به تقصیر باشد، مجری حکم، حسب مورد به قصاص یا دیه محکوم می‌شود. در غیر این صورت در مورد قصاص و حد، ضمان منتفی است و در تعزیرات، دیه از بیت المال پرداخت می‌شود.

تبصره

چنانچه ورود آسیب اضافی مستند به محکوم علیه باشد ضمان منتفی است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که مجازات کسی اجرا می‌شود و در جریان اجرا، نتیجه‌ای بیش از آنچه حکم شده رخ می‌دهد. طبق این ماده، اگر محکوم به قصاص عضو (قصاص مربوط به عضوی از بدن، نه جان) یا تعزیر یا حدی باشد که مجازاتش کشتن نیست، و در اثر اجرای همان مجازات کشته شود یا آسیب بیشتری از آنچه حکم شده به او وارد شود، باید بررسی شود که این قتل یا آسیب اضافی چگونه اتفاق افتاده است.

اگر این قتل یا آسیب، عمدی باشد یا به تقصیر (کوتاهی و بی‌احتیاطی) مجری حکم مستند باشد، خودِ مجری حکم به تناسب همان مورد، به قصاص یا پرداخت دیه محکوم می‌شود. اما اگر قتل یا آسیب اضافی، عمدی نباشد و به تقصیر مجری حکم هم مستند نباشد، در مورد قصاص و حد، مسئولیتی برای پرداخت (ضمان) وجود ندارد و در مورد تعزیرات، دیه از بیت‌المال (خزانهٔ عمومی) پرداخت می‌شود.

تبصرهٔ این ماده یک حالت دیگر را جدا می‌کند: اگر ورود آن آسیب اضافی به خودِ محکوم‌علیه (کسی که مجازات روی او اجرا می‌شود) مستند باشد، دیگر مسئولیتی برای پرداخت وجود ندارد. متن این ماده به مواد دیگری ارجاع نداده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی به قصاص عضو محکوم شده است، یعنی قرار است مجازات فقط به بخشی از بدن او وارد شود. اگر مجری حکم در جریان اجرا بی‌احتیاطی کند و آسیب بیشتری به علی برسد، با توجه به اینکه این آسیب مستند به تقصیر مجری است، مجری بر اساس همین ماده به قصاص یا دیه محکوم می‌شود.
فرض کنید مریم به یک مجازات تعزیری محکوم شده که مستلزم کشتن او نیست. اگر در جریان اجرای این مجازات، بدون عمد و بدون تقصیر مجری، مریم آسیب اضافی ببیند، طبق این ماده در تعزیرات دیه از بیت‌المال پرداخت می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر مجازات من در حال اجرا بود و در جریان آن آسیب بیشتری به من رسید، چه کسی مسئول است؟

طبق این ماده، اگر آن آسیب عمدی باشد یا به تقصیر مجری حکم مستند باشد، مجری حکم حسب مورد به قصاص یا دیه محکوم می‌شود. اگر عمدی و مستند به تقصیر نباشد، در قصاص و حد مسئولیتی نیست و در تعزیرات دیه از بیت‌المال پرداخت می‌شود.

اگر خودِ محکوم‌علیه باعث ورود آسیب اضافی شده باشد، چه می‌شود؟

تبصرهٔ این ماده می‌گوید چنانچه ورود آسیب اضافی مستند به محکوم‌علیه باشد، مسئولیت پرداخت (ضمان) منتفی است.

در مورد حد و قصاصی که مجازاتش کشتن نیست، اگر آسیب اضافی عمدی یا مستند به تقصیر نباشد، از بیت‌المال دیه پرداخت می‌شود؟

نه؛ متن ماده می‌گوید پرداخت دیه از بیت‌المال فقط مربوط به تعزیرات است، و در مورد قصاص و حد در این حالت ضمان منتفی است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←