ماده ۴۶۴ فصل چهارم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

در موارد ثبوت اصل جنایت با شهادت، علم قاضی یا قسامه، اگر مرتکب مدعی خطائی بودن آن گردد و عاقله خطاء بودن جنایت را انکار نماید، قول عاقله با سوگند پذیرفته می‌شود و دیه بر عهده مرتکب است و چنانچه عاقله از اتیان قسم نکول کند با قسم مدعی، عاقله مکلف به پرداخت دیه است.

تبصره

در صورتی که برخی از افراد عاقله سوگند یاد نمایند از پرداخت دیه معاف می‌شوند و سهم آنها به وسیله مرتکب پرداخت می‌گردد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده مربوط به جایی است که وقوع یک جنایت (آسیب یا صدمه‌ای که به شخص وارد می‌شود) از راه شهادت شهود، علم قاضی یا قسامه اثبات شده باشد. در چنین حالتی، اگر کسی که جنایت را انجام داده ادعا کند که جنایت «خطئی» (غیرعمدی) بوده، و عاقله — یعنی گروهی که در جنایت خطئی مسئول پرداخت دیه شناخته می‌شود — خطئی بودن جنایت را انکار کند، حرف عاقله به شرط سوگند خوردن پذیرفته می‌شود و در نتیجه دیه بر عهدهٔ خود مرتکب است. اما اگر عاقله از سوگند خوردن خودداری کند (نکول کند)، با سوگند مدعی، عاقله موظف می‌شود دیه را بپردازد.

مصادیق واقعی

فرض کنیم ثابت شده علی مرتکب یک جنایت شده است. علی می‌گوید کارش خطئی (غیرعمدی) بوده تا دیه از عاقله گرفته شود، ولی عاقلهٔ علی خطئی بودن را قبول نمی‌کنند. اگر عاقله سوگند یاد کنند، حرفشان پذیرفته می‌شود و دیه بر عهدهٔ علی است. اگر عاقله از سوگند خودداری کنند، با سوگند مدعی، عاقله باید دیه را بپردازد.
فرض کنیم از میان افراد عاقله فقط مریم و دو نفر دیگر سوگند یاد می‌کنند. طبق تبصره، همین افراد از پرداخت دیه معاف می‌شوند و سهم آن‌ها را مرتکب می‌پردازد.

سؤالات پرتکرار

عاقله در این ماده یعنی چه کسانی؟

این متن فقط می‌گوید عاقله گروهی است که در جنایت خطئی مسئول پرداخت دیه شناخته می‌شود و نقش آن‌ها را در سوگند و پرداخت دیه توضیح داده است؛ اما مشخص نکرده که دقیقاً چه کسانی عضو عاقله هستند.

اگر عاقله سوگند نخورند چه اتفاقی می‌افتد؟

طبق همین ماده، اگر عاقله از سوگند خوردن خودداری کنند (نکول کنند)، با سوگند مدعی، عاقله مکلف به پرداخت دیه می‌شوند.

اگر فقط بعضی از افراد عاقله سوگند بخورند، تکلیف چیست؟

طبق تبصرهٔ همین ماده، همان افرادی که سوگند یاد می‌کنند از پرداخت دیه معاف می‌شوند و سهم آن‌ها به وسیلهٔ مرتکب پرداخت می‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←