ماده ۴۴۰ فصل سوم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

قصاص عضو را میتوان فوراً اجراء کرد لکن اگر علم به سرایت وجود نداشته باشد و قصاص اجراء شود و پس از آن، جنایت سرایت کند و سرایت پدید آمده، عمدی محسوب شود، مرتکب حسب مورد، به قصاص نفس یا عضو محکوم می‌شود لکن پیش از اجرای قصاص نفس ولی دم باید، دیه جنایتی را که به عنوان قصاص عضو بر مرتکب وارد شده است به او بپردازد و اگر سرایت پدید آمده، غیرعمدی محسوب شود، مرتکب به دیه جنایتی که به وسیله سرایت، پدیدآمده است، محکوم می‌شود و دیه مقداری که قصاص شده است کسر نمی‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ زمانی است که «قصاص عضو» انجام می‌شود؛ یعنی به‌جای جان، عضوی از بدن مجرم قصاص می‌شود. قانون می‌گوید این قصاص را می‌توان بلافاصله اجرا کرد، حتی اگر معلوم نباشد که آن آسیب بعداً به جای دیگری از بدن سرایت می‌کند یا نه.

حال اگر قصاص انجام شد و بعداً جنایت سرایت کرد، دو حالت پیش می‌آید: اول، اگر این سرایت عمدی شمرده شود، مرتکب بر حسب مورد به قصاص نفس (جان) یا قصاص عضو محکوم می‌شود؛ اما پیش از اجرای قصاص نفس، ولی دم باید دیهٔ جنایتی را که به‌عنوان قصاص عضو به مرتکب وارد شده بود، به او بپردازد. دوم، اگر سرایت غیرعمدی شمرده شود، مرتکب فقط به پرداخت دیهٔ جنایتی که از راه سرایت به وجود آمده محکوم می‌شود و از این دیه، مقداری که قبلاً قصاص شده بود کسر نمی‌شود.

این متن تبصره ندارد.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی به دست مریم آسیب زده و دادگاه حکم قصاص عضو (دست) می‌دهد. قصاص انجام می‌شود و مدتی بعد آسیب به جای دیگری از بدن مریم سرایت می‌کند. اگر سرایت عمدی شمرده شود، پرونده به قصاص نفس یا عضو کشیده می‌شود، منتها ولی دم مریم باید پیش از اجرای قصاص نفس، دیهٔ جنایتی که با قصاص دست به علی وارد شده را به او بدهد.
در همان مثال، اگر سرایت غیرعمدی شمرده شود، علی فقط به پرداخت دیهٔ جنایتی که از راه سرایت پیدا شده محکوم می‌شود و از این دیه، مقدار عضوی که قصاص شده بود کم نمی‌شود.

سؤالات پرتکرار

آیا قصاص عضو را باید صبر کرد تا مطمئن شویم سرایت نمی‌کند؟

نه؛ بر اساس این ماده قصاص عضو را می‌توان فوراً اجرا کرد، حتی اگر علم به سرایت وجود نداشته باشد.

اگر بعد از قصاص عضو، جنایت سرایت کند و سرایت عمدی باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟

مرتکب حسب مورد به قصاص نفس یا عضو محکوم می‌شود، اما پیش از اجرای قصاص نفس، ولی دم باید دیهٔ جنایتی را که به‌عنوان قصاص عضو بر مرتکب وارد شده به او بپردازد.

اگر سرایت غیرعمدی باشد، آیا دیهٔ عضوی که قصاص شده از دیهٔ جدید کم می‌شود؟

نه؛ مرتکب به دیهٔ جنایتی که از راه سرایت پدید آمده محکوم می‌شود و دیهٔ مقداری که قصاص شده است کسر نمی‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←