ماده ۴۲۸ فصل اول قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

در مواردی که جنایت، نظم و امنیت عمومی را بر هم زند یا احساسات عمومی را جریحه دار کند و مصلحت در اجرای قصاص باشد لکن خواهان قصاص تمکن از پرداخت فاضل دیه یا سهم دیگر صاحبان حق قصاص را نداشته باشد، با درخواست دادستان و تایید رئیس قوه قضائیه، مقدار مذکور از بیت المال پرداخت می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ یک حالت خاص در «قصاص» است. قصاص یعنی کسی که جنایت دیده یا صاحبان حق او، حق دارند همان کاری که جنایتکار کرده را بر خودش اجرا کنند. گاهی برای اجرای قصاص، کسی که آن را می‌خواهد باید مبلغی به طرف مقابل بپردازد؛ در متن از این مبلغ با عنوان «فاضل دیه» یا «سهم دیگر صاحبان حق قصاص» یاد شده است. به‌طور معمول این پرداخت بر عهدهٔ خودِ خواهان قصاص است.

ماده می‌گوید اگر جنایت، نظم و امنیت عمومی را بر هم زده باشد یا احساسات عمومی را جریحه‌دار کرده باشد، و «مصلحت» در اجرای قصاص باشد، ولی خواهان قصاص توان پرداخت آن مبلغ را نداشته باشد، آن مقدار با درخواست دادستان و تأیید رئیس قوه قضائیه از بیت‌المال پرداخت می‌شود.

نکته مهم این است که متن، معنای دقیق عبارت‌هایی مثل «نظم و امنیت عمومی»، «احساسات عمومی» و «مصلحت» را روشن نکرده و مشخص نکرده این شرایط چگونه احراز می‌شود؛ این بخش مبهم است.

مصادیق واقعی

فرض کنید جنایتی در یک شهر رخ داده که فضای عمومی را متأثر کرده است. خانوادهٔ قربانی (مثلاً مریم) حق قصاص دارند، اما برای اجرای آن باید مبلغی به‌عنوان فاضل دیه بپردازند و توان مالی این کار را ندارند. دادستان درخواست می‌کند و رئیس قوه قضائیه تأیید می‌کند؛ در این صورت آن مبلغ از بیت‌المال پرداخت می‌شود.
فرض کنید در یک پرونده چند نفر صاحب حق قصاص هستند؛ یکی از آن‌ها می‌خواهد قصاص اجرا شود ولی باید سهم دیگران را بپردازد و پول کافی ندارد. اگر جنایت نظم و امنیت عمومی را بر هم زده یا احساسات عمومی را جریحه‌دار کرده و مصلحت در اجرای قصاص باشد، با درخواست دادستان و تأیید رئیس قوه قضائیه، آن مقدار از بیت‌المال پرداخت می‌شود.

سؤالات پرتکرار

در چه شرایطی بیت‌المال این مبلغ را پرداخت می‌کند؟

وقتی همهٔ این‌ها با هم باشند: جنایت نظم و امنیت عمومی را بر هم زده باشد یا احساسات عمومی را جریحه‌دار کرده باشد، مصلحت در اجرای قصاص باشد، و خواهان قصاص توان پرداخت فاضل دیه یا سهم دیگر صاحبان حق قصاص را نداشته باشد.

چه کسی باید این پرداخت از بیت‌المال را درخواست و تأیید کند؟

درخواست از سوی دادستان انجام می‌شود و تأیید آن بر عهدهٔ رئیس قوه قضائیه است.

منظور از «فاضل دیه» در این ماده چیست؟

متن این ماده خودِ اصطلاح را تعریف نکرده؛ فقط گفته در شرایط یادشده، «مقدار مذکور» از بیت‌المال پرداخت می‌شود. برای معنای دقیق آن، همین متن توضیحی نمی‌دهد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←