ماده ۳۱۱ فصل سوم قانون مجازات اسلامی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اگر پس از تحقیق و بررسی به وسیله مقام قضائی، در مسلمان بودن مجنیٌ علیه، هنگام ارتکاب جنایت، تردید وجود داشته و حالت او پیش از جنایت، عدم اسلام باشد و ولی دم یا مجنیٌ علیه ادعاء کند که جنایت عمدی در حال اسلام او انجام شده است و مرتکب ادعاء کند که ارتکاب جنایت، پیش از اسلام آوردن وی بوده است، ادعای ولی دم یا مجنیٌ علیه باید ثابت شود و در صورت عدم اثبات، قصاص منتفی است و مرتکب به پرداخت دیه و مجازات تعزیری مقرر در کتاب پنجم«تعزیرات» محکوم می‌شود. اگر حالت پیش از زمان جنایت، اسلام او بوده است، وقوع جنایت در حالت عدم اسلام مجنیٌ علیه باید اثبات شود تا قصاص ساقط گردد و در صورت عدم اثبات، با سوگند ولی دم یا مجنیٌ علیه یا ولی او قصاص ثابت می‌شود. حکم این ماده در صورتی که در مجنون بودن مجنیٌ علیه تردید وجود داشته باشد نیز جاری است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ حالتی است که در «مسلمان بودن» فردی که جنایت روی او انجام شده (مجنیٌ علیه) در زمان وقوع جنایت، تردید وجود داشته باشد. اگر وضعیت او پیش از جنایت، غیرمسلمان بوده و ولی دم یا خود مجنیٌ علیه بگوید جنایت در حالی که مسلمان بوده رخ داده، ولی مرتکب بگوید جنایت پیش از مسلمان شدن او اتفاق افتاده است، در این صورت ادعای ولی دم یا مجنیٌ علیه باید ثابت شود؛ اگر ثابت نشد، قصاص منتفی است و مرتکب به پرداخت دیه و مجازات تعزیری که در کتاب پنجم «تعزیرات» آمده محکوم می‌شود.

حالت دوم برعکس است: اگر وضعیت مجنیٌ علیه پیش از جنایت، مسلمان بوده، برای اینکه قصاص ساقط شود باید ثابت شود که جنایت در حال غیرمسلمان بودن او رخ داده است؛ اگر این موضوع ثابت نشود، با سوگند ولی دم یا مجنیٌ علیه یا ولی او، قصاص ثابت می‌شود.

همین حکم، به تصریح خود ماده، در حالتی هم اجرا می‌شود که دربارهٔ «مجنون بودن» مجنیٌ علیه تردید باشد. این ماده فقط به کتاب پنجم «تعزیرات» ارجاع داده و محتوای آن را بیان نکرده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی مرتکب جنایت عمدی بر مریم شده است. معلوم نیست مریم در لحظهٔ جنایت مسلمان بوده یا نه؛ پیش از آن غیرمسلمان بوده است. ولی دم مریم می‌گوید جنایت وقتی مریم مسلمان بوده رخ داده، اما علی می‌گوید جنایت پیش از مسلمان شدن مریم بوده است. طبق این ماده، ادعای ولی دم باید ثابت شود و اگر ثابت نشود، قصاص منتفی است و علی به پرداخت دیه و مجازات تعزیری مقرر در کتاب پنجم «تعزیرات» محکوم می‌شود.
فرض کنید پیش از جنایت، مجنیٌ علیه مسلمان بوده است. برای اینکه قصاص ساقط شود، باید اثبات شود که جنایت در حال غیرمسلمان بودن او رخ داده است؛ اگر این اثبات نشود، با سوگند ولی دم یا مجنیٌ علیه یا ولی او، قصاص ثابت می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر معلوم نباشد فردی که به او جنایت شده در لحظهٔ جنایت مسلمان بوده یا نه، چه اتفاقی می‌افتد؟

بستگی به وضعیت او پیش از جنایت دارد. اگر پیش از جنایت غیرمسلمان بوده و ولی دم یا مجنیٌ علیه ادعا کند جنایت در حال مسلمانی او رخ داده، این ادعا باید ثابت شود؛ در صورت عدم اثبات، قصاص منتفی است و مرتکب به پرداخت دیه و مجازات تعزیری مقرر در کتاب پنجم «تعزیرات» محکوم می‌شود.

اگر فرد پیش از جنایت مسلمان بوده باشد، برای ساقط شدن قصاص چه چیزی باید ثابت شود؟

باید اثبات شود که جنایت در حال غیرمسلمان بودن او رخ داده است. اگر این موضوع ثابت نشود، با سوگند ولی دم یا مجنیٌ علیه یا ولی او، قصاص ثابت می‌شود.

آیا این حکم دربارهٔ کسی که احتمال دیوانگی او مطرح است هم اجرا می‌شود؟

بله، خود ماده تصریح کرده که این حکم در صورتی که در مجنون بودن مجنیٌ علیه تردید وجود داشته باشد نیز جاری است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مجازات اسلامی ←