ماده ۵۳ فصل اول قانون مالیاتهای مستقیم

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

درآمد مشمول مالیات املاکی که به اجاره واگذار می­ گردد عبارت است از کل مال‌الاجاره، اعم از نقدی و غیر نقدی، پس از کسر بیست و پنج ‌درصد (۲۵%) بابت هزینه‌ها و استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به مورد اجاره. درآمد مشمول مالیات در مورد اجاره دست اول املاک مورد وقف یا حبس بر اساس این ماده محاسبه خواهد شد. در رهن تصرف، راهن طبق مقررات این فصل مشمول مالیات خواهد بود. ‌هرگاه موجر مالک نباشد، درآمد مشمول مالیات وی عبارت است از مابه‌التفاوت اجاره دریافتی و پرداختی بابت ملک مورد اجاره. حکم این ماده در مورد خانه‌های سازمانی متعلق به اشخاص حقوقی در صورتی‌که مالیات آنها طبق دفاتر قانونی تشخیص شود جاری نخواهد بود.

تبصره

‌۱- محل سکونت پدر یا مادر یا همسر یا فرزند یا اجداد و همچنین محل سکونت افراد تحت تکفل مالک اجاری تلقی نمی‌ شود مگر اینکه به ‌موجب اسناد و مدارک ثابت گردد که اجاره پرداخت می‌ شود. در صورتی‌که چند واحد مسکونی، محل سکونت مالک و یا افراد مزبور باشد، یک واحد برای سکونت مالک و یک واحد مسکونی برای هر یک از افراد مذکور به انتخاب مالک از شمول مالیات موضوع این بخش خارج خواهد بود.

تبصره

‌۲- املاکی که مجانا در اختیار سازمانها و موسسات موضوع ماده‌ (۲) این قانون قرار می‌گیرد غیر اجاری تلقی‌ می‌ شود. ‌تبصره ‌۳- از نظر مالیات بر درآمد اجاره املاک هر واحد آپارتمان یک مستغل محسوب می‌ شود. ‌تبصره ‌۴- در مورد املاکی که با اثاثه یا ماشین‌آلات به اجاره واگذار می‌ شود، درآمد ناشی از اجاره اثاثه و ماشین‌آلات نیز جزء درآمد ملک محسوب ‌و مشمول مالیات این فصل می‌ شود. ‌تبصره ‌۵- مستحدثاتی که طبق قرارداد از طرف مستاجر در عین مستاجره به نفع موجر ایجاد می‌ شود، بر اساس ارزش معاملاتی روز تحویل ‌مستحدثه به موجر تقویم و پنجاه درصد (۵۰%) آن جزء درآمد مشمول مالیات اجاره سال تحویل محسوب می‌ گردد. ‌تبصره ‌۶- هزینه‌هایی که به موجب قانون یا قرارداد به عهده مالک است و از طرف مستاجر انجام می‌ شود و همچنین مخارجی که به موجب‌ قرارداد انجام آن از طرف مستاجر تقبل شده در صورتی‌که عرفا به عهده مالک باشد، به بهای روز انجام هزینه تقویم و به عنوان مال‌الاجاره غیر نقدی به‌ جمع اجاره‌بهای سال انجام هزینه اضافه می‌ شود. ‌تبصره ۷- در صورتی‌که مالک اعیان احداث شده در عرصه استیجاری ملک را کلا یا جزئا به اجاره واگذار نماید، مبلغ اجاره پرداختی بابت عرصه‌ به نسبت مورد اجاره از مال‌الاجاره دریافتی کسر و مازاد طبق مقررات صدر این ماده مشمول مالیات خواهد بود. ‌تبصره‌ ۸- در صورتی‌که مالک محل سکونت خود را بفروشد و در سند انتقال بدون اجاره­ بها مهلتی برای تخلیه ملک داده شود، در مدتی که محل‌ سکونت انتقال‌دهنده می‌ باشد تا شش ماه و در بیع شرط مادام که طبق شرایط معامله مبیع در اختیار بایع شرطی است، اجاری تلقی نمی‌ شود مگر این‌که‌ به موجب اسناد و مدارک ثابت گردد که اجاره پرداخت می‌ شود.

تبصره

‌۹- وزارتخانه‌ها، موسسات و شرکتهای دولتی و دستگاههایی که تمام یا قسمتی از بودجه آنها به وسیله دولت تامین می‌ شود، نهادهای انقلاب ‌اسلامی، شهرداریها و شرکتها و موسسات وابسته به آنها و همچنین سایر اشخاص حقوقی مکلف­اند مالیات موضوع این فصل را از مال‌الاجاره‌هایی که ‌پرداخت می‌کنند کسر و تا پایان ماه بعد به ‌اداره امور مالیاتی محل وقوع ملک پرداخت و رسید آن را به موجر تسلیم نمایند.

تبصره ۱۰

واحدهای مسکونی متعلق به شرکتهای سازنده مسکن که قبل از انتقال قطعی و طبق اسناد و مدارک مثبته به موجب قرارداد واگذار می‌ گردد مادام‌که در تصرف خریدار می‌باشد، در مدت مذکور اجاری تلقی نمی‌ شود و از لحاظ مالیاتی با خریدار مانند مالک رفتار خواهد شد مشروط براینکه مالیات نقل و انتقال قطعی‌ موضوع ماده‌ (۵۹) این قانون به ماخذ تاریخ تصرف پرداخت شده باشد.

تبصره

‌۱۱- مالکان مجتمع‌های مسکونی دارای بیش از سه واحد استیجاری که با رعایت الگوی مصرف مسکن بنا به اعلام وزارت راه و شهرسازی ‌ساخته شده یا می‌ شوند در طول مدت اجاره از صد درصد (۱۰۰%) مالیات بر درآمد املاک اجاری معاف می‌ باشد در غیر این‌صورت درآمد هر شخص‌ ناشی از اجاره واحد یا واحدهای مسکونی در تهران تا مجموع یکصد و پنجاه مترمربع زیربنای مفید و در سایر نقاط تا مجموع دویست متر مربع زیربنای‌ مفید از مالیات بر درآمد ناشی از اجاره املاک معاف می‌باشد. (الحاقی ۱۴۰۳/۰۲/۱۰)- موارد ذیل نیز مشمول تخفیف در پرداخت مالیات بر درآمد اجاره می‌شود: الف - درآمد ناشی از اجاره برای سرپرست خانوار تا سقف میزان معافیت مالیات بر درآمد حقوق موضوع ماده (۸۴) این قانون و درآمد ناشی از اجاره برای موجرینی که همزمان در واحد مسکونی دیگری مستاجر هستند تا سقف اجاره ای که می پردازند، مشمول صددرصد (۱۰۰) تخفیف می‌گردد. ب- در صورت انعقاد قرارداد بلند مدت اجاره واحد مسکونی و عدم فسخ قرارداد در طول دوره درآمد اجاره برای قرارداد دو ساله مشمول هفتاد درصد (۷۰٪) تخفیف و برای قرارداد سه سال و بیشتر مشمول صددرصد (۱۰۰٪) تخفیف می‌گردد. ج- در صورت اجاره واحد مسکونی به خانوار دارای سه فرزند و بیشتر، خانوار تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی کشور و یا سه دهک پایین درآمدی بر اساس تاییدیه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مشمول صددرصد (۱۰۰) تخفیف می‌گردد. د- واحدهایی که میزان اجاره‌بهای آنها حداقل پانزده درصد (۱۵٪) کمتر از ارزش اجاره منطقه ای موضوع ماده (۸) قانون ساماندهی بازار زمین مسکن و اجاره‌بها، باشد از پنجاه درصد (۵۰٪) تخفیف مالیات بر درآمد اجاره برخوردار می‌شوند. آیین‌نامه اجرایی این بند توسط وزارت راه و شهرسازی تدوین می‌شود و به تصویب هیات وزیران می‌رسد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

طبق این ماده، مالیات بر درآمد اجاره ملک بر اساس کل مال‌الاجاره (نقدی و غیرنقدی) محاسبه می‌شود، اما پیش از محاسبه ۲۵٪ بابت هزینه‌ها، استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به مورد اجاره کسر می‌گردد. برای اجاره دست اول املاک وقفی یا حبسی هم همین روش گفته شده است. در «رهن تصرف» راهن طبق مقررات این فصل مشمول مالیات است. اگر موجر مالک نباشد، درآمد مشمول مالیات او مابه‌التفاوت اجاره دریافتی و پرداختی بابت ملک است. حکم این ماده درباره خانه‌های سازمانی متعلق به اشخاص حقوقی، اگر مالیات آنها طبق دفاتر قانونی تشخیص شود، جاری نیست.

تبصره‌ها چند حالت را روشن می‌کنند: سکونت پدر، مادر، همسر، فرزند، اجداد و افراد تحت تکفل مالک اجاره تلقی نمی‌شود مگر با اسناد و مدارک ثابت شود اجاره پرداخت می‌شود؛ اگر چند واحد مسکونی محل سکونت مالک یا افراد مذکور باشد، یک واحد برای مالک و یک واحد برای هر یک از آن افراد به انتخاب مالک از مالیات این بخش خارج است. املاک مجانی در اختیار سازمان‌ها و موسسات موضوع ماده (2) غیراجاری است. هر واحد آپارتمان یک مستغل محسوب می‌شود. اجاره اثاثه و ماشین‌آلات همراه ملک هم جزء درآمد ملک است. مستحدثات ایجادشده به نفع موجر طبق ارزش معاملاتی روز تحویل تقویم و ۵۰٪ آن درآمد مشمول مالیات سال تحویل است. هزینه‌هایی که قانون یا قرارداد بر عهده مالک گذاشته و مستاجر انجام می‌دهد، به بهای روز به عنوان مال‌الاجاره غیرنقدی اضافه می‌شود. در اعیان احداثی در عرصه استیجاری، اجاره پرداختی عرصه به نسبت مورد اجاره کسر و مازاد طبق صدر ماده مشمول مالیات است. اگر مالک محل سکونتش را بفروشد و در سند انتقال بدون اجاره‌بها مهلتی برای تخلیه داده شود، تا شش ماه و در بیع شرط مادام که مبیع در اختیار بایع شرطی است اجاری تلقی نمی‌شود مگر خلافش با اسناد ثابت شود.

تبصره ۹ می‌گوید برخی دستگاه‌ها و اشخاص حقوقی مکلف‌اند مالیات این فصل را از مال‌الاجاره‌ها کسر و تا پایان ماه بعد به اداره امور مالیاتی محل وقوع ملک پرداخت و رسید را به موجر بدهند. تبصره ۱۰ درباره واحدهای مسکونی شرکت‌های سازنده مسکن قبل از انتقال قطعی است و به ماده (59) ارجاع داده است. تبصره ۱۱ معافیت‌هایی برای مجتمع‌های بیش از سه واحد استیجاری با رعایت الگوی مصرف مسکن و سقف متراژ در تهران و سایر نقاط مقرر کرده است. بندهای الحاقی ۱۴۰۳/۰۲/۱۰ تخفیف‌هایی برای سرپرست خانوار، موجر مستاجر، قرارداد بلندمدت، خانوارهای دارای سه فرزند و بیشتر یا تحت پوشش نهادهای حمایتی یا سه دهک پایین درآمدی، و اجاره‌بهای حداقل ۱۵٪ کمتر از ارزش اجاره منطقه‌ای پیش‌بینی کرده و به ماده (84) و ماده (8) قانون ساماندهی بازار زمین مسکن و اجاره‌بها ارجاع داده است. درباره آیین‌نامه اجرایی بند نیز گفته شده توسط وزارت راه و شهرسازی تدوین و به تصویب هیات وزیران می‌رسد.

مصادیق واقعی

علی ملکی را به اجاره می‌دهد و علاوه بر پول نقد، انجام یک تعهد غیرنقدی هم در قرارداد می‌آید؛ طبق این ماده کل مال‌الاجاره نقدی و غیرنقدی محاسبه و پس از کسر ۲۵٪ مشمول مالیات می‌شود.
مریم موجر نیست و ملکی را از دیگری اجاره کرده و به شخص سوم واگذار کرده؛ درآمد مشمول مالیات او مابه‌التفاوت اجاره دریافتی و پرداختی است.

سؤالات پرتکرار

اگر خانه‌ام را مجانی در اختیار پدرم بگذارم، آیا درآمد اجاره دارم؟

طبق تبصره ۱، محل سکونت پدر اجاری تلقی نمی‌شود مگر با اسناد و مدارک ثابت شود اجاره پرداخت می‌شود.

اگر ملک را همراه با اثاثه اجاره دهم، اثاثه هم مشمول مالیات می‌شود؟

طبق تبصره ۴، درآمد ناشی از اجاره اثاثه و ماشین‌آلات نیز جزء درآمد ملک محسوب و مشمول مالیات این فصل می‌شود.

قرارداد سه ساله چه تخفیفی دارد؟

طبق بند (ب) الحاقی ۱۴۰۳/۰۲/۱۰، در صورت انعقاد قرارداد بلندمدت اجاره واحد مسکونی و عدم فسخ در طول دوره، برای قرارداد سه سال و بیشتر صددرصد تخفیف مقرر شده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مالیاتهای مستقیم ←