ماده ۴۹ فصل اول قانون مالیاتهای مستقیم

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸

در هر سال مجموع عایدی سرمایه حاصل از انتقال دارایی های موضوع ماده (۴۶) این قانون با دوره تملک یک سال و بیشتر از آن که به «اشخاص غیرتجاری» تعلق دارند، مشمول مالیات با نرخ مقرر در ماده (۱۳۱) این قانون می‌باشد.

تبصره ۱

در صورتی که دوره تملک دارایی های موضوع این ماده کمتر از یک سال باشد، مجموع عایدی سرمایه حاصل از انتقال دارایی های مذکور، با نرخ ده واحد درصد (۱۰%) بیشتر از بالاترین نرخ مقرر در ماده (۱۳۱) این قانون مشمول مالیات می‌باشد.

تبصره ۲

«عایدی ناشی از تورم» از عایدی سرمایه مشمول مالیات حاصل از انتقال دارایی های موضوع ماده (۴۶) این قانون با رعایت مقررات مربوط کسر می‌شود. عایدی ناشی از تورم عبارت است از مازاد «قیمت خرید تعدیل شده» از «قیمت خرید».

تبصره ۳

صرفاً در صورتی که قیمت خرید بیشتر از قیمت فروش باشد، زیان حاصل از انتقال دارایی قابل استهلاک خواهد بود.

تبصره ۴

از مجموع عایدی سرمایه حاصل از انتقال املاک با کاربری غیرمسکونی و حق واگذاری محل در صورتی که دوره تملک آنها بیش از دو سال باشد، پس از رعایت تبصره (۲) این ماده، تا آستانه ده برابر معافیت موضوع ماده (۸۴) این قانون کسر می‌شود و مازاد آن با رعایت مقررات این ماده، مشمول مالیات می‌شود. اشخاص موضوع این فصل صرفاً در یک سال از هر پنج سال، می‌توانند از این معافیت استفاده کنند. شرط دوره تملک بیش از دو سال مذکور در این تبصره، در هر پنج سال، صرفاً برای یک دارایی در نظر گرفته نمی شود.

تبصره ۵

در انتقال دارایی های موضوع بندهای (۱) و (۲) ماده (۴۶) این قانون با دوره تملک یک سال و بیشتر از آن که عایدی سرمایه آن مشمول مالیات موضوع این فصل می‌باشد، در صورتی که حسب مورد «مالیات نقل و انتقال و حق واگذاری محل موضوع ماده (۵۹) این قانون» یا «مالیات نقل وانتقال موضوع ماده (۳۰) قانون مالیات بر ارزش افزوده» آن دارایی، بیشتر از مالیات بر عایدی سرمایه انتقال همان دارایی باشد، عایدی سرمایه دارایی مذکور مشمول مالیات نخواهد بود. در صورتی که عایدی سرمایه انتقال مذکور مشمول مالیات موضوع این فصل باشد و مالیات متعلق بیشتر از مالیات نقل و انتقال مذکور باشد، مالیات نقل و انتقال پرداختی، به عنوان علی الحساب مالیات بر عایدی سرمایه در نظر گرفته می‌شود. در انتقال دارایی های فوق که شامل زیان سرمایه شده باشند، مالیات نقل و انتقال فوق، قطعی است.

تبصره ۶

در انتقال دارایی های موضوع ماده (۴۶) این قانون که به صورت ارث تملک شده اند، مبنای محاسبه «دوره تملک» تاریخ فوت شخص اعم از واقعی یا فرضی است و مبنای محاسبه «قیمت خرید» نیز حسب مورد ارزش روز دارایی موضوع تبصره (۱) ماده (۴۸) این قانون در تاریخ مذکور است. در صورتی که دوره تملک موضوع این تبصره یک سال یا کمتر از یک سال باشد، حکم تبصره (۱) ماده (۴۹) این قانون برای عایدی سرمایه حاصل از انتقال دارایی های مذکور، جاری نمی‌باشد.

تبصره ۷

در انتقال بلاعوض دارایی های موضوع ماده (۴۶) این قانون به اعضای خانوار یا پدر یا مادر یا اجداد یا فرزندان، مبنای محاسبه «دوره تملک» و «قیمت خرید» در انتقال بعدی، «تاریخ تملک» و «قیمت خرید» اولیه دارایی با رعایت مفاد ماده (۴۸) این قانون است.

تبصره ۸

مجموع زیان سرمایه هر شخص غیرتجاری حاصل از انتقال دارایی های موضوع ماده (۴۶) این قانون با دوره تملک یک سال و بیشتر، از مجموع عایدی سرمایه دارایی های موضوع ماده (۴۶) این قانون در همان سال یا سال های بعد برای شخص مذکور قابل استهلاک است. حکم این تبصره در خصوص دارایی هایی که عایدی سرمایه حاصل از انتقال آنها مشمول مالیات نمی‌باشد، جاری نخواهد بود.

تبصره ۹

در خصوص اشخاص غیرتجاری بالای هجده سال، در هر سال به میزان معافیت موضوع ماده (۸۴) این قانون از مجموع عایدی سرمایه حاصل از انتقال دارایی های مشمول مالیات موضوع این فصل با دوره تملک یک سال و بیش از یک سال کسر می‌شود. در صورت عدم استفاده از معافیت مذکور به صورت کامل، میزان معافیت کسر نشده، برای دارایی های با دوره تملک کمتر از یک سال نیز قابل استفاده خواهد بود.

تبصره ۱۰

آیین ‏نامه اجرایی این ماده حداکثر یک سال پس از تاریخ لازم‎ الاجرا شدن این ماده، توسط سازمان تهیه می‌شود و به تصویب هیات وزیران می‌رسد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ مالیات بر «عایدی سرمایه» (سود حاصل از فروش یا انتقال دارایی) برای اشخاص غیرتجاری است. طبق خود ماده، اگر دارایی موضوع ماده ۴۶ را یک سال یا بیشتر نگه داشته باشید و بعد انتقال دهید، سود آن با نرخی که در ماده ۱۳۱ آمده مالیات می‌خورد. اما اگر کمتر از یک سال نگه داشته باشید، طبق تبصره ۱، همین سود با نرخی ده واحد درصد بیشتر از بالاترین نرخ ماده ۱۳۱ مشمول مالیات می‌شود.

تبصره‌ها چند تخفیف و قاعدهٔ محاسباتی اضافه می‌کنند: سود ناشی از تورم (تفاوت قیمت خرید تعدیل‌شده با قیمت خرید) از سود مشمول مالیات کسر می‌شود (تبصره ۲)؛ زیان انتقال دارایی فقط وقتی قابل استهلاک است که قیمت خرید از قیمت فروش بیشتر باشد (تبصره ۳)؛ برای املاک غیرمسکونی و حق واگذاری محل با دوره تملک بیش از دو سال، تا ده برابر معافیت ماده ۸۴ کسر می‌شود، به شرط آنکه در یک سال از هر پنج سال از این معافیت استفاده شود (تبصره ۴).

همچنین در برخی موارد مالیات نقل و انتقال با مالیات بر عایدی سرمایه مقایسه می‌شود و اگر بیشتر باشد، عایدی مشمول مالیات نمی‌شود و اگر کمتر باشد، مالیات نقل و انتقال پرداختی به‌عنوان علی‌الحساب لحاظ می‌شود (تبصره ۵). برای دارایی‌های موروثی، مبنای دوره تملک، تاریخ فوت و مبنای قیمت خرید، ارزش روز دارایی در آن تاریخ طبق تبصره ۱ ماده ۴۸ است (تبصره ۶). در انتقال بلاعوض به خانواده و بستگان نزدیک، در انتقال بعدی، تاریخ تملک و قیمت خرید اولیه مبنا قرار می‌گیرد (تبصره ۷). زیان سرمایه با دوره تملک یک سال و بیشتر، در همان سال یا سال‌های بعد قابل استهلاک است (تبصره ۸). اشخاص غیرتجاری بالای هجده سال سالانه تا اندازهٔ معافیت ماده ۸۴ از عایدی مشمول مالیات کسر می‌کنند (تبصره ۹) و آیین‌نامهٔ اجرایی حداکثر تا یک سال پس از لازم‌الاجرا شدن ماده تهیه و به تصویب هیئت وزیران می‌رسد (تبصره ۱۰).

مصادیق واقعی

علی یک مغازه (ملک با کاربری غیرمسکونی) را سه سال پیش خریده و امسال می‌فروشد. چون دوره تملک او بیش از یک سال است، سود حاصل از فروش طبق نرخ ماده ۱۳۱ مشمول مالیات است و چون دوره تملک بیش از دو سال است، طبق تبصره ۴ می‌تواند تا آستانهٔ ده برابر معافیت ماده ۸۴ از آن کسر کند؛ البته این معافیت را تنها در یک سال از هر پنج سال می‌تواند استفاده کند.
مریم دارایی‌ای را از پدرش به‌صورت بلاعوض گرفته بود و حالا می‌خواهد آن را بفروشد. طبق تبصره ۷، برای محاسبهٔ دوره تملک و قیمت خرید او، تاریخ تملک و قیمت خرید اولیهٔ پدرش (با رعایت ماده ۴۸) در نظر گرفته می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر دارایی را کمتر از یک سال نگه دارم و بفروشم، مالیاتش چقدر می‌شود؟

طبق تبصره ۱، جمع سود حاصل از انتقال با نرخی ده واحد درصد بیشتر از بالاترین نرخ مقرر در ماده ۱۳۱ مشمول مالیات است. خود متن این ماده مقدار عددی بالاترین نرخ ماده ۱۳۱ را ذکر نکرده و فقط به آن ماده ارجاع داده است.

اگر ملک را به ارث گرفته باشم، دوره تملک از چه زمانی حساب می‌شود؟

طبق تبصره ۶، مبنای محاسبهٔ دوره تملک، تاریخ فوت شخص (واقعی یا فرضی) است و مبنای قیمت خرید نیز ارزش روز دارایی موضوع تبصره ۱ ماده ۴۸ در همان تاریخ است. همچنین اگر دوره تملک یک سال یا کمتر باشد، حکم تبصره ۱ ماده ۴۹ برای آن جاری نمی‌شود.

عایدی ناشی از تورم چه چیزی است و چه اثری دارد؟

طبق تبصره ۲، عایدی ناشی از تورم مازاد «قیمت خرید تعدیل‌شده» بر «قیمت خرید» است و با رعایت مقررات مربوط، از سود مشمول مالیات حاصل از انتقال دارایی‌های موضوع ماده ۴۶ کسر می‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مالیاتهای مستقیم ←