ماده ۳ ‌باب اول قانون مالیاتهای مستقیم

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸

اختصارات و اصطلاحات به کار رفته در این قانون، در معانی مشروح زیر است: ۱- سازمان: سازمان امور مالیاتی کشور ۲- بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ۳- قوه قضائیه: قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران ۴- قانون مالیات بر ارزش افزوده: قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰/۰۳/۰۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی ۵- قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان: قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان مصوب ۱۳۹۸/۰۷/۲۱ با اصلاحات و الحاقات بعدی آن ۶- صورتحساب الکترونیکی: صورتحساب الکترونیکی موضوع بند «ث» ماده (۱) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ۷- اشخاص تجاری: اشخاص موضوع جزء (۱) بند «ج» ماده (۱) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ۸- اشخاص غیرتجاری: اشخاص موضوع جزء (۲) بند «ج» ماده (۱) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ۹- کارپوشه تجاری: کارپوشه موضوع بند «خ» ماده (۱) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ۱۰- کارپوشه غیرتجاری: کارپوشه موضوع بند «د» ماده (۱) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ۱۱- حساب تجاری: حساب موضوع بند «ذ» ماده (۱) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ۱۲- حساب غیرتجاری: حساب موضوع بند «ر» ماده (۱) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ۱۳- مالیات علی الحساب: مالیاتی که قبل از تاریخ سررسید پرداخت مالیات، توسط اشخاص تجاری یا غیرتجاری پرداخت یا توسط پرداخت‎ کنندگان وجوه به اشخاص مذکور کسر و ایصال می‌شود. ۱۴- درآمد اتفاقی: درآمدها و کمک های نقدی یا معادل ریالی کمک های غیرنقدی بلاعوض، جایزه، هدیه، صلح غیرمعوض و نفع حاصل از معاملات محاباتی ۱۵- قیمت فروش: ارزش ریالی زمان انتقال دارایی مندرج در صورتحساب الکترونیکی ۱۶- قیمت خرید: ارزش ریالی زمان تملک دارایی مندرج در صورتحساب الکترونیکی ۱۷- قیمت خرید تعدیل شده: حاصل ضرب «قیمت خرید» یا «ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی آن» در نسبت «شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در تاریخ انتقال» به «شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در دو سال بعد از تاریخ تملک». شاخص مذکور بر اساس آخرین اعلام مرکز آمار ایران در نظر گرفته می‌شود. ۱۸- دوره تملک: مدت زمان تملک از تاریخ صدور صورتحساب الکترونیکی تملک دارایی تا تاریخ صدور صورتحساب الکترونیکی انتقال دارایی ۱۹- عایدی سرمایه: مازاد قیمت فروش نسبت به «قیمت خرید» یا «ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی آن» ۲۰- زیان سرمایه: مازاد «قیمت خرید» یا «ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی آن» نسبت به قیمت فروش ۲۱- خانوار: خانوار موضوع بند (۲) تبصره (۸) ماده (۱۶۹ مکرر) این قانون ۲۲- محدوده شهری: موضوع قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ ۲۳- ارز: موضوع بند «پ» ماده (۱) قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب ۱۳۹۲/۱۰/۰۳ با اصلاحات و الحاقات بعدی ۲۴- رمزپول: پول موضوع بند «ض» ماده (۱) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۲/۰۳/۳۰؛ رمزارز نوعی رمزپول محسوب می‌شود. ۲۵- رمزدارایی: نوعی دارایی رقومی (دیجیتال) رمزنگاری شده است که در بستر پایگاه داده اشتراکی به صورت متمرکز یا غیرمتمرکز ایجاد و به صورت متمرکز یا غیرمتمرکز مبادله می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده یک «فهرست تعریف‌ها» است؛ یعنی نمی‌خواهد کسی را مالیات‌بده کند یا کاری را ممنوع کند، بلکه فقط می‌گوید وقتی در بقیهٔ این قانون این کلمه‌ها و نام‌های کوتاه‌شده به کار می‌رود، منظور چیست. مثلاً هر جا نوشته شود «سازمان»، منظور سازمان امور مالیاتی کشور است و هر جا «بانک مرکزی» بیاید، منظور بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است.

بخش مهمی از این تعریف‌ها به دو قانون دیگر ارجاع می‌دهد: قانون مالیات بر ارزش افزوده و قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان. کلمه‌هایی مثل «صورتحساب الکترونیکی»، «اشخاص تجاری»، «اشخاص غیرتجاری»، «کارپوشه» و «حساب تجاری/غیرتجاری» معناهای خود را از همان قانون پایانه‌های فروشگاهی می‌گیرند و این ماده فقط به آنجا ارجاع داده است. همچنین چند اصطلاح در همین ماده معنا شده‌اند، از جمله «مالیات علی‌الحساب»، «درآمد اتفاقی»، «قیمت فروش»، «قیمت خرید»، «قیمت خرید تعدیل‌شده»، «دوره تملک»، «عایدی سرمایه» و «زیان سرمایه».

تعریف‌های مربوط به دارایی هم این‌طور است: «قیمت فروش» ارزش ریالی دارایی در زمان انتقال و بر پایهٔ صورتحساب الکترونیکی است، و «قیمت خرید» ارزش ریالی آن در زمان تملک. اگر قیمت فروش از قیمت خرید (یا ارزش دفتری بدون تجدید ارزیابی) بیشتر باشد، آن مازاد «عایدی سرمایه» و اگر کمتر باشد، آن اختلاف «زیان سرمایه» نام دارد. در پایان هم چند واژهٔ جدیدتر تعریف شده است: «ارز» با ارجاع به قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، و «رمزپول» و «رمزدارایی» که رمزارز هم نوعی رمزپول شمرده شده است. توجه کنید که این ماده برای برخی اصطلاح‌ها فقط ارجاع می‌دهد و متن آن قوانین دیگر را اینجا نمی‌آورد؛ همچنین دربارهٔ اینکه این متن اکنون معتبر است یا تغییر کرده، این ماده چیزی نمی‌گوید.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی دارایی‌ای را با صورتحساب الکترونیکی می‌خرد و بعد با صورتحساب الکترونیکی می‌فروشد. اگر ارزش ریالی زمان فروش بیشتر از ارزش ریالی زمان خرید باشد، بر اساس این تعریف‌ها او «عایدی سرمایه» دارد و اگر کمتر باشد، «زیان سرمایه».
فرض کنید مریم پیش از رسیدن سررسید پرداخت مالیات، مبلغی را به‌عنوان مالیات پرداخت می‌کند؛ این بخش از متن، چنین پرداختی را «مالیات علی‌الحساب» می‌نامد.

سؤالات پرتکرار

وقتی در این قانون نوشته شده «سازمان» یا «بانک مرکزی»، منظور کدام نهاد است؟

بر اساس همین ماده، «سازمان» یعنی سازمان امور مالیاتی کشور و «بانک مرکزی» یعنی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

«عایدی سرمایه» و «زیان سرمایه» چه تفاوتی دارند؟

در این متن، عایدی سرمایه یعنی بیشتر بودن قیمت فروش از قیمت خرید (یا ارزش دفتری دارایی بدون اعمال تجدید ارزیابی)، و زیان سرمایه یعنی بیشتر بودن قیمت خرید (یا آن ارزش دفتری) از قیمت فروش.

آیا این ماده معنای «صورتحساب الکترونیکی» یا «اشخاص تجاری» را خودش توضیح داده است؟

نه؛ این ماده فقط به قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان ارجاع داده و محتوای آن تعریف‌ها در همین متن نیامده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مالیاتهای مستقیم ←