ماده ۹۰ قانون دیوان عدالت اداری

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اصلاحی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰

هرگاه در موضوع واحد حداقل پنج رای مشابه از دو یا چند شعبه دیوان صادر شده باشد، رئیس دیوان می‌تواند موضوع را در هیات عمومی مطرح و تقاضای تسری آن را نسبت به موضوعات مشابه نماید. در صورتی که هیات عمومی آراء صادر شده را صحیح تشخیص دهد، آن را برای ایجاد رویه تصویب می‌نماید. و چنانچه آرای مشابه مذکور را غیرصحیح تشخیص دهد، رأی صحیح را جهت ایجاد رویه صادر و اعلام می‌کند. این رأی برای شعب دیوان و مراجع اداری و هیأت‌ها و کمیسیون‌های موضوع بند (۲) ماده (۱۰) این قانون و همچنین برای هیأت‌های تخصصی و هیأت عمومی در مورد رسیدگی به ابطال مصوبات موضوع بند (۱) ماده (۱۲) این قانون در ارتباط با آن موضوع، لازم الاتباع است.

تبصره

(حذف به موجب قانون اصلاح قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۴۰۲/۲/۱۰).

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ راهی است که دیوان عدالت اداری می‌تواند از چند رأی مشابه، یک «رویهٔ واحد» بسازد. شرط شروع این کار آن است که دربارهٔ یک موضوع واحد، دست‌کم پنج رأی مشابه از دو یا چند شعبهٔ دیوان صادر شده باشد. در این صورت رئیس دیوان می‌تواند موضوع را در هیات عمومی مطرح کند و بخواهد که همان تصمیم به موضوعات مشابه هم گسترش داده شود.

هیات عمومی دو حالت دارد: اگر رأی‌های صادرشده را درست بداند، همان‌ها را برای ایجاد رویه تصویب می‌کند؛ و اگر آن‌ها را نادرست بداند، خودش رأی درست را صادر و اعلام می‌کند تا رویه شود. چنین رأیی برای شعب دیوان، مراجع اداری، و هیأت‌ها و کمیسیون‌هایی که در بند (2) ماده (10) همین قانون آمده‌اند لازم‌الاتباع است؛ همچنین برای هیأت‌های تخصصی و هیأت عمومی در رسیدگی به ابطال مصوبات موضوع بند (1) ماده (12) این قانون، در ارتباط با همان موضوع، لازم‌الاتباع است.

این ماده به بند (2) ماده (10) و بند (1) ماده (12) همین قانون ارجاع داده است؛ محتوای آن‌ها در این متن نیامده. همچنین در متن آمده که تبصرهٔ این ماده به موجب قانون اصلاح قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1402/2/10 حذف شده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید دو شعبهٔ مختلف دیوان در پنج پروندهٔ جداگانه، دربارهٔ یک نوع تصمیم اداری، رأی‌هایی هم‌جهت صادر کرده باشند. رئیس دیوان می‌تواند موضوع را در هیات عمومی مطرح کند تا اگر هیات عمومی آن رأی‌ها را درست بداند، آن‌ها را به‌عنوان رویه تصویب کند و این رویه در موضوعات مشابه هم رعایت شود.
فرض کنید علی در پرونده‌اش به یک تصمیم اداری اعتراض دارد که پیش‌تر دربارهٔ موضوع مشابه آن، پنج رأی هم‌سان از دو شعبهٔ دیوان صادر شده و هیات عمومی هم آن‌ها را به‌عنوان رویه تصویب کرده است. در این حالت، آن رویه برای شعب دیوان و مراجع اداری یادشده در متن، لازم‌الاتباع است.

سؤالات پرتکرار

برای اینکه رئیس دیوان موضوعی را در هیات عمومی مطرح کند، چند رأی مشابه لازم است؟

دست‌کم پنج رأی مشابه که از دو یا چند شعبهٔ دیوان صادر شده باشد.

اگر هیات عمومی رأی‌های مشابه را نادرست بداند، چه می‌کند؟

رأی صحیح را جهت ایجاد رویه صادر و اعلام می‌کند.

رأیی که هیات عمومی برای ایجاد رویه صادر می‌کند، برای چه کسانی لازم‌الاتباع است؟

برای شعب دیوان، مراجع اداری، و هیأت‌ها و کمیسیون‌های موضوع بند (2) ماده (10) این قانون؛ و همچنین برای هیأت‌های تخصصی و هیأت عمومی در رسیدگی به ابطال مصوبات موضوع بند (1) ماده (12) این قانون، در ارتباط با همان موضوع.

مشاهدهٔ متن کامل قانون دیوان عدالت اداری ←