ماده ۱۶ قانون دیوان عدالت اداری

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

رسیدگی در شعب دیوان، مستلزم تقدیم دادخواست است. دادخواست باید به زبان فارسی روی برگه های مخصوص، تنظیم شود.

تبصره ۱

پرونده هایی که با صدور قرار عدم صلاحیت، از مراجع قضایی دیگر به دیوان ارسال می‌شود، نیازی به تقدیم دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی ندارد.

تبصره ۲

از زمان تصویب این قانون، مهلت تقدیم دادخواست، راجع به موارد موضوع بند(۲) ماده(۱۰) این قانون، برای اشخاص داخل کشور سه ماه و برای افراد مقیم خارج از کشور، شش ماه از تاریخ ابلاغ رای یا تصمیم قطعی مرجع مربوط مطابق قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) است. مراجع مربوط مکلفند در رای یا تصمیم خود تصریح نمایند که رای یا تصمیم آنها ظرف مدت مزبور در دیوان قابل اعتراض است. در مواردی که ابلاغ، واقعی نبوده و ذینفع ادعای عدم اطلاع از آن را بنماید شعبه دیوان در ابتداء به موضوع ابلاغ رسیدگی می‌نماید. در مواردی که به موجب قانون سابق، اشخاصی قبلاً حق شکایت در مهلت بیشتری داشته‌اند، مهلت مذکور، ملاک محاسبه است.

تبصره ۳الحاقی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰

از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون تصمیمات و اقدامات دستگاه ها و مامورین موضوع بندهای (۱) و (۳) ماده (۱۰) این قانون ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ به اشخاص مقیم داخل کشور و یک سال برای اشخاص مقیم خارج از کشور قابل شکایت در دیوان عدالت اداری است. در صورتی که احراز شود شخص ذینفع، معاذیر قانونی یا شرعی داشته است، مدت زمان معذوریت به مهلت‌‌های مذکور در این تبصره، اضافه می‌شود.

تبصره ۴الحاقی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰

دستگاه ها و مامورین موضوع بندهای (۱) و (۳) ماده (۱۰) این قانون مکلفند هر گونه تصمیم و اقدام قطعی خود را که در مورد اشخاص ذینفع اتخاذ می‌نماید، به آنها ابلاغ کنند. در مواردی که اشخاص ذینفع تقاضای انجام امر اداری یا خودداری از انجام آن را دارند، ابتدا باید تقاضای خود را به دستگاه مربوط ارائه دهند و آن دستگاه مکلف است ضمن ثبت درخواست و ارائه رسید، حداکثر ظرف سه ماه به صورت کتبی پاسخ قطعی را (نفیاً یا اثباتاً) به ذینفع ابلاغ نماید مگر اینکه در سایر قوانین ظرف زمانی معینی برای پاسخگویی دستگاه‌ها و مامورین مذکور مشخص شده باشد یا فوریت موضوع، اقتضای زمان کوتاه‌تری را داشته باشد. چنانچه با انقضای مهلت مذکور، آن دستگاه از ابلاغ پاسخ مقتضی خودداری نماید، ذی‌نفع می‌تواند با رعایت مواعد مذکور در تبصره (۳) این ماده از زمان انقضای مهلت پاسخ و معاذیر قانونی یا شرعی، در دیوان طرح شکایت کند. عدم پاسخگویی و استنکاف از ثبت درخواست و ارائه رسید به اشخاص متقاضی، تخلف اداری محسوب می‌شود و چنانچه شاکی خواسته خود را از طریق اظهارنامه قانونی یا طرق قابل اثبات دیگری به دستگاه ذی‌ربط ارسال نموده باشد، مبدا محاسبه مهلت مقرر از زمان وصول این درخواست می‌باشد.

تبصره ۵الحاقی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰

تصمیمات و اقدامات دستگاه‌ها و ماموران موضوع بندهای (۱) و (۳) ماده (۱۰) این قانون که قبل از لازم‌الاجرا شدن این قانون به ذینفع ابلاغ یا اعلام شده و یا وی به هر نحوی از آن اطلاع یافته و تا تاریخ مذکور نسبت به آن تصمیم یا اقدام در دیوان طرح شکایت ننموده است، ظرف شش ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون، قابل شکایت در دیوان می‌باشد. در صورتی که احراز شود شخص ذی نفع، معاذیر قانونی یا شرعی داشته است، مدت زمان معذوریت به مهلت مذکور در این تبصره، اضافه می‌شود.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید که برای اینکه دیوان عدالت اداری به موضوعی رسیدگی کند، شخص باید «دادخواست» بدهد؛ یعنی درخواست خود را به‌صورت کتبی و روی برگه‌های مخصوص و به زبان فارسی تنظیم کند. در تبصره ۱ یک استثنا آمده: اگر پرونده‌ای از مراجع قضایی دیگر به دلیل «عدم صلاحیت» به دیوان فرستاده شود، دیگر لازم نیست دادخواست بدهید یا هزینه دادرسی بپردازید.

تبصره‌های ۲ تا ۵ عمدتاً دربارهٔ «مهلت‌ها» هستند و همه به بندهای ۱، ۲ و ۳ ماده ۱۰ همین قانون ارجاع می‌دهند (محتوای آن بندها در این متن نیامده است). خلاصهٔ مهلت‌ها: در موارد بند ۲ ماده ۱۰، سه ماه برای افراد داخل کشور و شش ماه برای افراد مقیم خارج از کشور از تاریخ ابلاغ رأی یا تصمیم قطعی؛ در موارد بندهای ۱ و ۳ ماده ۱۰، شش ماه برای افراد داخل کشور و یک سال برای افراد مقیم خارج از کشور از تاریخ ابلاغ. اگر شخص ذی‌نفع معاذیر قانونی یا شرعی داشته باشد، مدت آن به این مهلت‌ها اضافه می‌شود. همچنین اگر ابلاغ واقعی نبوده و ذی‌نفع بگوید بی‌خبر بوده، شعبه دیوان ابتدا به همین موضوع ابلاغ رسیدگی می‌کند.

تبصره ۴ می‌گوید دستگاه‌ها باید تصمیم و اقدام قطعی خود را به ذی‌نفع ابلاغ کنند؛ اگر کسی تقاضایی دارد، اول باید آن را به خود دستگاه بدهد و دستگاه موظف است درخواست را ثبت کند، رسید بدهد و حداکثر تا سه ماه پاسخ قطعی کتبی (منفی یا مثبت) را ابلاغ کند، مگر اینکه قانون دیگری زمان دیگری تعیین کرده باشد یا موضوع فوری باشد. اگر دستگاه پاسخ ندهد، ذی‌نفع می‌تواند با رعایت مهلت‌های تبصره ۳ از زمان پایان مهلت پاسخ، شکایت کند. نداشتن پاسخ و ثبت نکردن درخواست و ندادن رسید، تخلف اداری است. تبصره ۵ هم دربارهٔ تصمیم‌های پیش از لازم‌الاجرا شدن این قانون است که ظرف شش ماه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن قابل شکایت در دیوان هستند.

مصادیق واقعی

مریم درخواستی را به یک دستگاه اداری تحویل می‌دهد و رسید می‌گیرد. اگر دستگاه تا سه ماه پاسخ کتبی ندهد، او می‌تواند با رعایت مهلت‌های تبصره ۳ از زمان پایان این مهلت در دیوان شکایت کند.
علی داخل کشور است و می‌خواهد به یک تصمیم قطعی که به او ابلاغ شده در دیوان اعتراض کند؛ بر اساس تبصره ۲، مهلت او سه ماه از تاریخ ابلاغ است، در حالی که برای فرد مقیم خارج از کشور شش ماه در نظر گرفته شده است.

سؤالات پرتکرار

برای طرح شکایت در دیوان عدالت اداری حتماً باید دادخواست بدهم؟

بله، طبق این ماده رسیدگی در شعب دیوان مستلزم تقدیم دادخواست است و دادخواست باید به زبان فارسی و روی برگه‌های مخصوص تنظیم شود. فقط در حالتی که پرونده با قرار عدم صلاحیت از مراجع قضایی دیگر به دیوان ارسال شود، نیازی به تقدیم دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی نیست.

چقدر وقت دارم تا به یک تصمیم اداری در دیوان شکایت کنم؟

این متن چند مهلت مختلف ذکر کرده و هر کدام به بندهای ۱، ۲ و ۳ ماده ۱۰ همین قانون ارجاع می‌دهد: در موارد بند ۲ ماده ۱۰، سه ماه برای افراد داخل کشور و شش ماه برای افراد مقیم خارج از کشور؛ و در موارد بندهای ۱ و ۳ ماده ۱۰، شش ماه برای افراد داخل کشور و یک سال برای افراد مقیم خارج از کشور. کدام مهلت به شما مربوط است، به بندی از ماده ۱۰ که موضوع شما زیر آن قرار می‌گیرد بستگی دارد.

اگر دستگاه به درخواستم جواب ندهد چه می‌شود؟

بر اساس تبصره ۴، دستگاه باید درخواست را ثبت کند و رسید بدهد و حداکثر ظرف سه ماه پاسخ قطعی کتبی را ابلاغ کند، مگر اینکه قانون دیگری زمان دیگری تعیین کرده باشد یا فوریت موضوع زمان کوتاه‌تری را اقتضا کند. اگر با گذشتن این مهلت پاسخ ابلاغ نشود، ذی‌نفع می‌تواند با رعایت مهلت‌های تبصره ۳ از زمان پایان مهلت پاسخ در دیوان شکایت کند. عدم پاسخگویی و استنکاف از ثبت درخواست و دادن رسید، تخلف اداری محسوب می‌شود.

مشاهدهٔ متن کامل قانون دیوان عدالت اداری ←