ماده ۵۳ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است حداکثر سه ماه پس از لازم‌ الاجراء شدن این قانون، کلیه دستورالعمل ‌های صادره مرتبط با بارداری و سلامت مادر و جنین که پزشکان و کارکنان بهداشتی - درمانی یا مادران را به سقط جنین توصیه کرده یا سوق می دهد، حذف نموده مگر مواردی که جان مادر در خطر باشد و سایر مواردی را که ممکن است عوارضی برای مادر یا جنین ایجاد کند، با همکاری دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی بر اساس شاخص‌ ها و مفاد نقشه مهندسی فرهنگی کشور، به نحو ذیل مورد بازنگری قرار داده، به اجراء درآورد و بر آن نظارت کند: ۱ - استانداردسازی چگونگی تجویز و عملکرد پزشکان و سایر ارائه‌ دهندگان خدمات، آموزش موثر و قانونمند آنها، پایش و ارزشیابی عملکرد و صدور یا لغو مجوزهای خدمت مربوط در اجرای مفاد این ماده؛ ۲ - اصلاح روشهای غربالگری و تشخیصی و عملکرد مورد استفاده برای مادر و جنین در جهت حفظ آنها و منتفی کردن احتمال خطر برای آنها و به استاندارد روز رساندن مقادیر مثبت و منفی کاذب نتایج و تفاسیر آزمایش ‌ها و تصویربرداری ها با رعایت شاخص‌ های به‌ روز و استانداردهای علمی و تعیین مسئولیت تجویزکننده و انجام ‌دهنده‌ خدمات؛ ۳ - تعیین آیین نامه‌ تصدیق آزمایشگاهها و مراکز تصویربرداری عامل آزمایش‌ ها و تصویربرداری ‌های مجاز غربالگری ناهنجاری جنین با رعایت شاخص های بند (۱) و (۲) با تبیین نحوه ارزشیابی منظم از آنها و چگونگی پاسخگویی آنان؛

تبصره ۱

عدم ارجاع مادر باردار به غربالگری ناهنجاری ‌های جنین توسط پزشکان یا کارکنان بهداشتی و درمانی تخلف نیست و نباید منجر به محاکمه و یا پیگرد آنها گردد، مگر آن که پزشک،‌ علم یا ظن قوی به لزوم ارجاع برای درمان مادر و جنین یا حفظ جان مادر داشته باشد. در صورت ارجاع مادر باردار به غربالگری ‌هایی که منجر به حدوث سقط یا سایر عوارض برای جنین و مادر شود، صرفاً پزشک، تنها در صورتی که ارجاع را بر پایه‌ ظن قوی علمی و مبتنی بر شواهد نسبت به ناهنجاری جنین، برای حفظ جان مادر و جنین یا درمان آنها ضروری تشخیص داده باشد، مرتکب تخلفی نشده است.

تبصره ۲

از زمان لازم الاجراء شدن این قانون هرگونه توصیه به مادران باردار توسط کادر بهداشت و درمان یا تشویق یا ارجاع از سوی درمانگران به تشخیص ناهنجاری جنین مجاز نبوده و صرفاً در قالب تبصره (۳) این ماده مجاز است.

تبصره ۳

آزمایش غربالگری و تشخیص ناهنجاری جنین صرفاً به درخواست یکی از والدین و با تشخیص پزشک متخصص، مبنی بر احتمال قابل توجه نسبت به وجود عارضه جدی در جنین، یا خطر جانی برای مادر یا جنین و یا احتمال ضرر جدی برای سلامت مادر یا جنین در ادامه بارداری مبتنی بر منابع معتبر علمی تجویز می ‌گردد، مشروط به آن که احتمال ضرر آزمایش غربالگری و تشخیص ناهنجاری حسب مورد اقوی از احتمال یا محتمل ضرر نسبت به جنین و مادر نباشد و همچنین والدین یا پزشک احتمال عقلایی سقط در اثر آزمایش غربالگری و تشخیص ناهنجاری را ندهند. جهت استانداردسازی، نظارت، پایش و ارزشیابی، ارائه ‌دهنده خدمت موظف است با رعایت اصول محرمانگی، اطلاعات مادر، پزشک، سایر ارائه دهندگان خدمت، مستندات و دلایل تجویز یا اقدام را در طی کلیه ‌مراحل در پرونده الکترونیک سلامت بیمار و یا سامانه ماده (۵۴) این قانون ثبت و بارگذاری نماید. همچنین مشخصات دقیق آزمایشگاهها و مراکز تصویربرداری، تاریخ و نتایج اقدامات باید در پرونده یا سامانه مذکور ثبت شود.

تبصره ۴

از زمان لازم الاجراء شدن این قانون، پوشش هزینه آزمایش ها و تصویربرداری های مربوط به مادر و جنین از سوی نظام بیمه ‌ای اعم از پایه و تکمیلی (خصوصی و غیرخصوصی) صرفاً بر اساس این ماده و در صورت رعایت مفاد آن قابل انجام است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

ماده ۵۳ می‌گوید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باید حداکثر سه ماه پس از لازم‌الاجرا شدن این قانون، همه دستورالعمل‌های مرتبط با بارداری و سلامت مادر و جنین را که پزشکان، کارکنان بهداشتی-درمانی یا مادران را به سقط جنین توصیه یا سوق می‌دهد حذف کند، مگر مواردی که جان مادر در خطر باشد. همچنین باید سایر مواردی را که ممکن است برای مادر یا جنین عوارض ایجاد کند، با همکاری دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی و بر اساس شاخص‌ها و مفاد نقشه مهندسی فرهنگی کشور بازنگری، اجرا و نظارت کند. این کار شامل سه بخش است: استانداردسازی تجویز و عملکرد و آموزش و پایش و مجوزها؛ اصلاح روش‌های غربالگری و تشخیصی و مسئولیت‌ها؛ و تعیین آیین‌نامه تصدیق آزمایشگاه‌ها و مراکز تصویربرداری برای غربالگری ناهنجاری جنین.

طبق تبصره ۱، اگر پزشکان یا کارکنان بهداشتی و درمانی مادر باردار را برای غربالگری ناهنجاری‌های جنین ارجاع ندهند، این کار تخلف نیست و نباید موجب محاکمه یا پیگرد آن‌ها شود، مگر پزشک علم یا ظن قوی به لزوم ارجاع برای درمان مادر و جنین یا حفظ جان مادر داشته باشد. اگر ارجاع به غربالگری منجر به سقط یا عوارض برای جنین و مادر شود، پزشک فقط در صورتی تخلف نکرده که ارجاع را بر پایه ظن قوی علمی و مبتنی بر شواهد نسبت به ناهنجاری جنین، برای حفظ جان مادر و جنین یا درمان آن‌ها ضروری تشخیص داده باشد. طبق تبصره ۲، از زمان لازم‌الاجرا شدن قانون، هرگونه توصیه به مادران باردار توسط کادر بهداشت و درمان یا تشویق یا ارجاع از سوی درمانگران به تشخیص ناهنجاری جنین مجاز نیست و فقط در قالب تبصره ۳ مجاز است.

طبق تبصره ۳، آزمایش غربالگری و تشخیص ناهنجاری جنین فقط به درخواست یکی از والدین و با تشخیص پزشک متخصص مبنی بر احتمال قابل توجه عارضه جدی در جنین، یا خطر جانی برای مادر یا جنین، یا احتمال ضرر جدی برای سلامت مادر یا جنین در ادامه بارداری و مبتنی بر منابع معتبر علمی تجویز می‌شود؛ مشروط به اینکه احتمال ضرر آزمایش غربالگری و تشخیص ناهنجاری اقوی از احتمال یا محتمل ضرر نسبت به جنین و مادر نباشد و والدین یا پزشک احتمال عقلایی سقط در اثر آزمایش را ندهند. ارائه‌دهنده خدمت موظف است با رعایت محرمانگی، اطلاعات مادر، پزشک، سایر ارائه‌دهندگان خدمت، مستندات و دلایل تجویز یا اقدام را در پرونده الکترونیک سلامت بیمار یا سامانه ماده ۵۴ ثبت و بارگذاری کند و مشخصات دقیق آزمایشگاه‌ها و مراکز تصویربرداری، تاریخ و نتایج اقدامات را نیز ثبت کند. طبق تبصره ۴، از زمان لازم‌الاجرا شدن قانون، پوشش هزینه آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های مربوط به مادر و جنین از سوی نظام بیمه‌ای اعم از پایه و تکمیلی (خصوصی و غیرخصوصی) فقط بر اساس این ماده و در صورت رعایت مفاد آن قابل انجام است.

مصادیق واقعی

مریم باردار است و پزشکش او را برای غربالگری ناهنجاری جنین ارجاع نمی‌دهد. طبق تبصره ۱، همین عدم ارجاع به‌خودی‌خود تخلف نیست و نباید موجب محاکمه یا پیگرد پزشک شود، مگر پزشک علم یا ظن قوی به لزوم ارجاع برای درمان مادر و جنین یا حفظ جان مادر داشته باشد.
علی و همسرش می‌خواهند آزمایش غربالگری ناهنجاری جنین انجام دهند. طبق تبصره ۳، این آزمایش فقط به درخواست یکی از والدین و با تشخیص پزشک متخصص و در شرایط ذکرشده در متن تجویز می‌شود و اطلاعات باید در پرونده الکترونیک سلامت یا سامانه ماده ۵۴ ثبت شود.

سؤالات پرتکرار

اگر پزشک مادر باردار را برای غربالگری ناهنجاری جنین نفرستد، تخلف کرده است؟

طبق تبصره ۱، عدم ارجاع مادر باردار به غربالگری ناهنجاری‌های جنین توسط پزشکان یا کارکنان بهداشتی و درمانی تخلف نیست و نباید منجر به محاکمه یا پیگرد شود، مگر پزشک علم یا ظن قوی به لزوم ارجاع برای درمان مادر و جنین یا حفظ جان مادر داشته باشد.

آزمایش غربالگری ناهنجاری جنین چه زمانی مجاز است؟

طبق تبصره ۳، فقط به درخواست یکی از والدین و با تشخیص پزشک متخصص مبنی بر احتمال قابل توجه وجود عارضه جدی در جنین، یا خطر جانی برای مادر یا جنین، یا احتمال ضرر جدی برای سلامت مادر یا جنین در ادامه بارداری و مبتنی بر منابع معتبر علمی تجویز می‌شود، مشروط به اینکه احتمال ضرر آزمایش اقوی از احتمال ضرر برای جنین و مادر نباشد و والدین یا پزشک احتمال عقلایی سقط در اثر آزمایش ندهند.

آیا بیمه هزینه آزمایش و تصویربرداری مادر و جنین را پوشش می‌دهد؟

طبق تبصره ۴، از زمان لازم‌الاجرا شدن این قانون، پوشش هزینه آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های مربوط به مادر و جنین از سوی نظام بیمه‌ای اعم از پایه و تکمیلی (خصوصی و غیرخصوصی) فقط بر اساس این ماده و در صورت رعایت مفاد آن قابل انجام است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ←