ماده ۱ قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهای فاقد سند رسمی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

به منظور صدور اسناد مالکیت ساختان‌های احداث شده بر روی اراضی با سابقه ثبتی که منشا تصرفات متصرفان، نیز قانونی است و همچنین صدور اسناد مالکیت برای اراضی کشاورزی و نسقهای زراعی و باغاتی که شرایط فوق را دارند لکن به‌علت وجود حداقل یکی از موارد زیر، صدور سند مالکیت مفروزی از طریق قوانین جاری برای آنها میسور نمی‌باشد، در هر حوزه ثبتی هیات یا هیاتهای حل اختلاف که در این قانون هیات نامیده می‌شود با حضور یک قاضی به انتخاب رئیس قوه قضائیه، رئیس اداره ثبت یا قائم‌مقام وی، و حسب مورد رئیس اداره راه و شهرسازی یا رئیس اداره جهاد کشاورزی یا قائم‌مقام آنان تشکیل می‌گردد. هیات مذکور با بررسی مدارک و دلایل ارائه شده و در صورت لزوم انجام تحقیقات لازم و جلب نظر کارشناس مبادرت به صدور رای می‌کند. الف - فوت مالک رسمی و حداقل یک نفر از ورثه وی ب - عدم دسترسی به مالک رسمی و در صورت فوت وی عدم دسترسی به حداقل یک‌نفر از ورثه وی پ - مفقود الاثر بودن مالک رسمی و حداقل یک نفر از ورثه وی ت - عدم دسترسی به مالکان مشاعی در مواردی که مالکیت متقاضی، مشاعی و تصرفات وی در ملک، مفروز است.

تبصره ۱

هیات مکلف است حسب مورد از دستگاههای ذی‌ربط استعلام و یا از نمایندگان آنها برای شرکت در جلسه، بدون حق رای دعوت کند.

تبصره ۲

فوت مالک رسمی و وارث وی با استعلام از سازمان ثبت احوال کشور و مفقودالاثر بودن با حکم قطعی دادگاه صالح و عدم دسترسی با استعلام از نیروی انتظامی یا شورای اسلامی محل یا سایر مراجع ذی‌صلاح یا شهادت شهود یا تحقیقات محلی احراز می‌شود.

تبصره ۳

تصمیمات هیات در مورد املاک افراد غایب و محجور با نظر قاضی هیات، معتبر است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید برای زمین‌ها و ساختمان‌هایی که پروندهٔ ثبتی دارند و کسی که آن‌ها را تصرف کرده، تصرفش منشأ قانونی داشته، اما به‌خاطر بعضی مشکلات نمی‌شود با راه‌های معمول سند مالکیت جداگانه گرفت، باید هیاتی در هر حوزهٔ ثبتی تشکیل شود. این هیات سه‌نفره است: یک قاضی که رئیس قوهٔ قضائیه انتخاب می‌کند، رئیس ادارهٔ ثبت یا جانشین او، و بسته به نوع زمین رئیس ادارهٔ راه و شهرسازی یا رئیس ادارهٔ جهاد کشاورزی یا جانشین آن‌ها. هیات مدارک و دلایل را بررسی می‌کند و اگر لازم باشد تحقیق می‌کند و نظر کارشناس می‌گیرد و بعد رای می‌دهد.

چهار مشکل که باعث می‌شود کار از راه معمول پیش نرود این‌هاست: الف) مالک رسمی و دست‌کم یکی از وارثانش فوت کرده باشند؛ ب) به مالک رسمی دسترسی نباشد و اگر او فوت کرده، به دست‌کم یکی از وارثانش دسترسی نباشد؛ پ) مالک رسمی و دست‌کم یکی از وارثانش مفقودالاثر باشند؛ ت) در جایی که مالکیت متقاضی مشاعی است ولی تصرفش در ملک جداگانه (مفروز) است، به مالکان مشاعی دسترسی نباشد.

سه تبصره هم دارد: هیات باید از دستگاه‌های مربوط استعلام کند یا نماینده‌شان را بدون حق رای به جلسه دعوت کند؛ فوت مالک و وارث با استعلام از سازمان ثبت احوال، مفقودالاثر بودن با حکم قطعی دادگاه صالح، و عدم دسترسی با استعلام از نیروی انتظامی یا شورای اسلامی محل یا مراجع ذی‌صلاح دیگر یا شهادت شهود یا تحقیقات محلی احراز می‌شود؛ و تصمیم‌های هیات دربارهٔ املاک افراد غایب و محجور با نظر قاضی هیات معتبر است.

مصادیق واقعی

علی زمینی کشاورزی دارد که سابقهٔ ثبتی دارد و سال‌ها آن را قانونی در تصرف داشته، اما مالک رسمی زمین فوت کرده و به یکی از وارثان او دسترسی نیست. علی می‌تواند موضوع را به هیات حل اختلاف حوزهٔ ثبتی محل ببرد تا هیات با بررسی مدارک و استعلام‌ها تصمیم بگیرد.
مریم و چند نفر دیگر مالک مشاعی یک ملک هستند، ولی مریم فقط در بخش جداگانه و مشخصی از ملک تصرف دارد و به بقیهٔ مالکان مشاعی دسترسی ندارد. این هم یکی از مواردی است که در این ماده پیش‌بینی شده و رسیدگی به آن با هیات است.

سؤالات پرتکرار

هیات حل اختلافی که این ماده می‌گوید از چه کسانی تشکیل می‌شود؟

از یک قاضی که رئیس قوهٔ قضائیه انتخاب می‌کند، رئیس ادارهٔ ثبت یا جانشین او، و بسته به مورد رئیس ادارهٔ راه و شهرسازی یا رئیس ادارهٔ جهاد کشاورزی یا جانشین آن‌ها.

اگر مالک رسمی زنده باشد ولی به او دسترسی نداشته باشم، تکلیف چیست؟

بر اساس بند «ب» این ماده، اگر به مالک رسمی دسترسی نباشد، صدور سند از راه‌های معمول ممکن نیست و موضوع در هیات بررسی می‌شود؛ در این حالت احراز عدم دسترسی طبق تبصرهٔ ۲ با استعلام از نیروی انتظامی یا شورای اسلامی محل یا سایر مراجع ذی‌صلاح یا شهادت شهود یا تحقیقات محلی انجام می‌شود.

دربارهٔ املاک افراد غایب یا محجور، تصمیم هیات چه وضعی دارد؟

طبق تبصرهٔ ۳، تصمیمات هیات در مورد املاک افراد غایب و محجور با نظر قاضی هیات معتبر است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهای فاقد سند رسمی ←