این اصل دو بخش دارد و هر دو دربارهٔ «استیضاح» است؛ یعنی طرح پرسش و انتقاد رسمی مجلس از یک مقام اجرایی. بر اساس بند ۱، نمایندگان مجلس میتوانند هیأت وزیران (کل دولت) یا هر یک از وزیران را استیضاح کنند. شرط طرح استیضاح در مجلس این است که حداقل ده نفر از نمایندگان آن را امضا کرده و به مجلس بدهند. بعد از طرح، هیأت وزیران یا وزیر استیضاحشده باید تا ده روز در مجلس حاضر شود، پاسخ بدهد و از مجلس رأی اعتماد بخواهد. اگر حاضر نشود، خود نمایندگان استیضاحکننده توضیحات لازم را میدهند و اگر مجلس لازم بداند رأی عدم اعتماد اعلام میکند. اگر مجلس رأی اعتماد ندهد، هیأت وزیران یا آن وزیر برکنار میشود. در هر دو حالت، وزیران استیضاحشده نمیتوانند در دولتی که بلافاصله بعد از آن تشکیل میشود عضو باشند.
اصل ۸۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را بهطور مداوم بررسی و در صورت تغییر بهروزرسانی میکند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.
۱) نمایندگان مجلس شورای اسلامی میتوانند در مواردی که لازم میدانند هیأت وزیران یا هر یک از وزراء را استیضاح کنند، استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که با امضای حداقل ده نفر از نمایندگان به مجلس تقدیم شود. هیأت وزیران یا وزیر مورد استیضاح باید ظرف مدت ده روز پس از طرح آن در مجلس حاضر شده و به آن پاسخ گوید و از مجلس رای اعتماد بخواهد. در صورت عدم حضور هیأت وزیران یا وزیر برای پاسخ، نمایندگان مزبور درباره استیضاح خود توضیحات لازم را میدهند و در صورتی که مجلس مقتضی بداند اعلام رای عدم اعتماد خواهد کرد. اگر مجلس رای اعتماد نداد هیأت وزیران یا وزیر مورد استیضاح عزل میشود. در هر دو صورت وزرای مورد استیضاح نمیتوانند در هیأت وزیرانی که بلافاصله بعد از آن تشکیل میشود عضویت پیدا کنند. ۲) در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رئیس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرایی کشور مورد استیضاح قرار دهند، رئیس جمهور باید ظرف مدت یک ماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و در خصوص مسائل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رئیس جمهور، اکثریت دو سوم کل نمایندگان به عدم کفایت رئیس جمهور رای دادند مراتب جهت اجرای بند ده اصل یکصد و دهم به اطلاع مقام رهبری میرسد.
توضیح این ماده به زبان عامیانه
مصادیق واقعی
سؤالات پرتکرار
برای استیضاح یک وزیر یا کل هیأت وزیران، دستکم چند نماینده باید امضا کنند؟
بر اساس بند ۱ این اصل، استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که با امضای حداقل ده نفر از نمایندگان به مجلس تقدیم شود.
وزیر استیضاحشده چقدر وقت دارد تا در مجلس حاضر شود و چه کاری باید انجام دهد؟
هیأت وزیران یا وزیر مورد استیضاح باید ظرف مدت ده روز پس از طرح استیضاح در مجلس حاضر شود، به آن پاسخ گوید و از مجلس رأی اعتماد بخواهد.
اگر وزیر استیضاحشده در مجلس حاضر نشود، چه اتفاقی میافتد؟
در صورت عدم حضور، نمایندگان استیضاحکننده دربارهٔ استیضاح خود توضیحات لازم را میدهند و در صورتی که مجلس مقتضی بداند، رأی عدم اعتماد اعلام میکند.