اصل ۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است برای نیل به اهداف مذکور در اصل دوم، همه امکانات خود را برای امور زیر به کار برد: ۱- ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوی و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی. ۲- بالا بردن سطح آگاهی‌های عمومی در همه زمینه‌ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه‌های گروهی و وسایل دیگر. ۳- آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه در تمام سطوح، و تسهیل و تعمیم آموزش عالی. ۴- تقویت روح بررسی و تتبع و ابتکار در تمام زمینه‌های علمی، فنی، فرهنگی و اسلامی از طریق تاسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان. ۵- طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب. ۶- محو هر گونه استبداد و خودکامگی و انحصارطلبی. ۷- تامین آزادیهای سیاسی و اجتماعی در حدود قانون. ۸- مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش. ۹- رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه، در تمام زمینه‌های مادی و معنوی. ۱۰- ایجاد نظام اداری صحیح و حذف تشکیلات غیر ضرور. ۱۱- تقویت کامل بنیه دفاع ملی از طریق آموزش نظامی عمومی برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی و نظام اسلامی کشور. ۱۲- پی‌ریزی اقتصادی صحیح و عادلانه بر طبق ضوابط اسلامی جهت ایجاد رفاه و رفع فقر و برطرف ساختن هر نوع محرومیت در زمینه‌های تغذیه و مسکن و کار و بهداشت و تعمیم بیمه. ۱۳- تامین خودکفایی در علوم و فنون صنعت و کشاورزی و امور نظامی و مانند اینها. ۱۴- تامین حقوق همه‌جانبه افراد از زن و مرد و ایجاد امنیت قضایی عادلانه برای همه و تساوی عموم در برابر قانون. ۱۵- توسعه و تحکیم برادری اسلامی و تعاون عمومی بین همه مردم. ۱۶- تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس معیارهای اسلام، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمایت بی‌دریغ از مستضعفان جهان.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

اصل ۳ قانون اساسی می‌گوید دولت جمهوری اسلامی ایران وظیفه دارد برای رسیدن به اهدافی که در اصل دوم این قانون آمده، از همهٔ امکانات خود استفاده کند. این اصل فهرستی از ۱۶ موضوع را نام می‌برد که دولت باید در آن‌ها تلاش کند؛ موضوعاتی مانند رشد فضایل اخلاقی، بالا بردن آگاهی عمومی، آموزش و پرورش رایگان در همهٔ سطوح، تشویق پژوهش، رد استعمار و نفوذ بیگانگان، مقابله با استبداد و انحصار، تأمین آزادی‌های سیاسی و اجتماعی در چارچوب قانون، مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خود، رفع تبعیض‌های ناروا، داشتن نظام اداری درست و حذف تشکیلات غیرضروری، تقویت دفاع ملی از طریق آموزش نظامی عمومی، ساختن اقتصادی عادلانه برای رفاه و رفع فقر و محرومیت در تغذیه و مسکن و کار و بهداشت و گسترش بیمه، خودکفایی در علوم و فنون، تأمین حقوق همهٔ افراد زن و مرد و ایجاد امنیت قضایی عادلانه و برابری همه در برابر قانون، گسترش برادری اسلامی و همکاری عمومی، و تنظیم سیاست خارجی بر پایهٔ معیارهای اسلام و حمایت از مستضعفان جهان.

نکتهٔ مهم این است که این اصل یک فهرست کلی از وظایف دولت است، نه مجموعه‌ای از قواعد جزئی؛ متن خودش جزئیات اجرایی، مبلغ، مجازات یا شرط خاصی تعیین نکرده است. همچنین در ابتدای اصل به «اهداف مذکور در اصل دوم» ارجاع داده شده، اما محتوای آن اصل در این متن نیامده است.

مصادیق واقعی

فرض کنید مریم دانش‌آموزی است که خانواده‌اش توان پرداخت هزینهٔ تحصیل را ندارد؛ این اصل می‌گوید دولت موظف است آموزش و پرورش و تربیت بدنی را برای همه در تمام سطوح رایگان کند.
فرض کنید علی برای گرفتن یک خدمات اداری مجبور است به چند ادارهٔ مختلف برود؛ بند ۱۰ همین اصل، ایجاد نظام اداری صحیح و حذف تشکیلات غیرضرور را وظیفهٔ دولت می‌داند.

سؤالات پرتکرار

این اصل چه چیزی را به دولت تکلیف می‌کند؟

این اصل می‌گوید دولت موظف است برای رسیدن به اهداف اصل دوم، همهٔ امکانات خود را در ۱۶ موضوع فهرست‌شده به کار بگیرد؛ موضوعاتی مثل آموزش رایگان، رفع تبعیض، تأمین آزادی‌های سیاسی و اجتماعی در حدود قانون، و تنظیم سیاست خارجی.

آیا در این اصل گفته شده آموزش عالی باید رایگان باشد؟

در بند ۳ این اصل، آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه در تمام سطوح مطرح شده و در ادامهٔ همان بند از «تسهیل و تعمیم آموزش عالی» سختی آمده است. این متن دربارهٔ رایگان بودن یا نبودن آموزش عالی به‌صراحت چیزی نمی‌گوید و این بخش از متن کلی است.

با این اصل می‌توانم از یک اداره شکایت کنم؟

این اصل فقط وظایف کلی دولت را نام می‌برد و دربارهٔ راه‌های شکایت، مرجع رسیدگی یا شرایط آن چیزی نگفته است. متن این اصل برای پاسخ به این پرسش کافی نیست.

مشاهدهٔ متن کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ←
اصل ۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران — لویادسک