اصل ۱۶۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

قاضی را نمی‌توان از مقامی که شاغل آن است بدون محاکمه و ثبوت جرم یا تخلفی که موجب انفصال است به طور موقت یا دائم منفصل کرد یا بدون رضای او محل خدمت یا سمتش را تغییر داد مگر به اقتضای مصلحت جامعه با تصمیم رئیس قوه قضاییه پس از مشورت با رئیس دیوان عالی کشور و دادستان کل. نقل و انتقال دوره‌ای قضات بر طبق ضوابط کلی که قانون تعیین می‌کند صورت می‌گیرد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این اصل دربارهٔ حمایت از جایگاه شغلی قاضی است. بر اساس آن، قاضی را نمی‌توان به طور موقت یا دائم از سمتی که در آن کار می‌کند برکنار کرد، مگر اینکه محاکمه برگزار شود و جرم یا تخلفی که باعث برکناری است ثابت شود. همچنین بدون رضایت خود قاضی، نمی‌توان محل خدمت یا سمت او را تغییر داد.

یک استثنا در همین متن آمده است: اگر مصلحت جامعه اقتضا کند، تغییر یا جابه‌جایی با تصمیم رئیس قوه قضاییه و پس از مشورت با رئیس دیوان عالی کشور و دادستان کل امکان‌پذیر است.

همچنین این اصل می‌گوید نقل و انتقال دوره‌ای قضات طبق ضوابط کلی‌ای که قانون تعیین می‌کند انجام می‌شود؛ یعنی خود این اصل جزئیات آن ضوابط را مشخص نکرده و آن را به قانون ارجاع داده است. این متن تبصره‌ای ندارد.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی قاضی است و مسئولان می‌خواهند او را به شهر دیگری منتقل کنند. بر اساس این اصل، در حالت عادی این کار بدون رضایت او ممکن نیست، مگر از مسیر مصلحت جامعه با تصمیم رئیس قوه قضاییه پس از مشورت با رئیس دیوان عالی کشور و دادستان کل.
فرض کنید مریم قاضی است و گفته می‌شود مرتکب تخلفی شده که موجب برکناری است. بر اساس این اصل، تا زمانی که محاکمه برگزار نشود و آن جرم یا تخلف ثابت نشود، نمی‌توان او را به طور موقت یا دائم برکنار کرد.

سؤالات پرتکرار

آیا می‌توان قاضی را بدون رضایتش به شهر یا سمت دیگری منتقل کرد؟

بر اساس این متن، در حالت عادی نه؛ مگر اینکه به اقتضای مصلحت جامعه باشد و رئیس قوه قضاییه پس از مشورت با رئیس دیوان عالی کشور و دادستان کل تصمیم بگیرد. همچنین نقل و انتقال دوره‌ای قضات طبق ضوابط کلی که قانون تعیین می‌کند انجام می‌شود.

آیا قاضی را می‌توان بدون محاکمه برکنار کرد؟

نه. طبق این اصل، برکناری موقت یا دائم قاضی فقط پس از محاکمه و ثابت شدن جرم یا تخلفی که موجب انفصال است امکان‌پذیر است.

در مورد مصلحت جامعه، تصمیم‌گیری دربارهٔ تغییر جایگاه قاضی با چه کسی و با چه مشورتی است؟

با تصمیم رئیس قوه قضاییه، پس از مشورت با رئیس دیوان عالی کشور و دادستان کل.

مشاهدهٔ متن کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ←