ماده ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

جرم در موارد زیر مشهود است: الف- در مرئی و منظر ضابطان دادگستری واقع شود یا ماموران یاد شده بلافاصله در محل وقوع جرم حضور یابند و یا آثار جرم را بلافاصله پس از وقوع مشاهده کنند. ب - بزه دیده یا دو نفر یا بیشتر که ناظر وقوع جرم بوده اند، حین وقوع جرم یا بلافاصله پس از آن، شخص معینی را به عنوان مرتکب معرفی کنند. پ - بلافاصله پس از وقوع جرم، علائم و آثار واضح یا اسباب و ادله جرم در تصرف متهم یافت شود و یا تعلق اسباب و ادله یاد شده به متهم محرز گردد. ت - متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، قصد فرار داشته یا در حال فرار باشد یا بلافاصله پس از وقوع جرم دستگیر شود. ث - جرم در منزل یا محل سکنای افراد، اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و شخص ساکن، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم، ورود ماموران را به منزل یا محل سکنای خود درخواست کند. ج - متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، خود را معرفی کند و وقوع آن را خبر دهد. چ - متهم ولگرد باشد و در آن محل نیز سوء شهرت داشته باشد.

تبصره ۱

چنانچه جرائم موضوع بندهای (الف)، (ب)، (پ) و (ت) ماده (۳۰۲) این قانون به صورت مشهود واقع شود، در صورت عدم حضور ضابطان دادگستری، تمام شهروندان می‌توانند اقدامات لازم را برای جلوگیری از فرار مرتکب جرم و حفظ صحنه جرم به عمل آورند.

تبصره ۲

ولگرد کسی است که مسکن و ماوای مشخص و وسیله معاش معلوم و شغل یا حرفه معینی ندارد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید در چه حالت‌هایی یک جرم «مشهود» شمرده می‌شود؛ یعنی جرمی که در همان لحظه دیده شود یا بلافاصله بعد از وقوع، نشانه‌ها و سرنخ‌هایش در دسترس باشد. متن هفت حالت را نام می‌برد: دیده شدن جرم توسط ضابطان دادگستری یا حضور فوری آنان در محل یا مشاهدهٔ فوری آثار جرم (بند الف)؛ معرفی یک شخص معیّن به عنوان مرتکب توسط بزه‌دیده یا دو نفر یا بیشتر که ناظر جرم بوده‌اند، در همان زمان یا بلافاصله پس از آن (بند ب)؛ پیدا شدن علائم، آثار، اسباب یا ادلهٔ جرم در تصرف متهم یا اثبات تعلق آن‌ها به او (بند پ)؛ قصد فرار یا فرار یا دستگیری فوری متهم (بند ت)؛ وقوع جرم در منزل یا محل سکونت کسی و درخواست ورود مأموران توسط ساکن در همان حال یا بلافاصله (بند ث)؛ خودمعرفی متهم و خبر دادن او از وقوع جرم (بند ج)؛ و ولگرد بودن متهم همراه با بدنامی او در آن محل (بند چ).

تبصرهٔ ۱ به جرائم موضوع بندهای (الف)، (ب)، (پ) و (ت) «ماده (۳۰۲) این قانون» ارجاع داده و می‌گوید اگر چنین جرائمی به صورت مشهود واقع شوند و ضابطان دادگستری حاضر نباشند، همهٔ شهروندان می‌توانند اقدامات لازم را برای جلوگیری از فرار مرتکب و حفظ صحنهٔ جرم انجام دهند. توجه کنید که این تبصره فقط ارجاع داده است و محتوای مادهٔ ۳۰۲ در همین متن نیست؛ همچنین از ظاهر متن روشن نمی‌شود که این بندها همان بندهای مادهٔ ۴۵ است یا بندهای مادهٔ ۳۰۲، و این نکته در متن مبهم است.

تبصرهٔ ۲ نیز یک تعریف می‌دهد: ولگرد کسی است که مسکن و ماوای مشخص و وسیلهٔ معاش معلوم و شغل یا حرفهٔ معیّنی ندارد.

مصادیق واقعی

فرض کنید علی در حال شکستن قفل مغازه‌ای است که مأمور انتظامی همان لحظه او را می‌بیند؛ این وضعیت با بند الف این ماده قابل انطباق است.
فرض کنید مریم شاهد دزدی کیف خود باشد و بلافاصله شخص معیّنی را به عنوان دزد معرفی کند؛ این حالت با بند ب این ماده قابل انطباق است.

سؤالات پرتکرار

جرم مشهود یعنی چه؟

بر اساس همین ماده، جرم در حالت‌هایی مثل دیده شدن جرم توسط ضابطان دادگستری، حضور فوری آنان در محل، مشاهدهٔ فوری آثار جرم، معرفی فوری مرتکب توسط بزه‌دیده یا دو نفر یا بیشتر از ناظران، پیدا شدن ادله در تصرف متهم، فرار یا دستگیری فوری متهم، وقوع جرم در منزل و درخواست ساکن، خودمعرفی متهم، و ولگردی همراه با بدنامی، مشهود است.

اگر جرم مشهود باشد و پلیس در محل حاضر نباشد، خود مردم می‌توانند کاری کنند؟

طبق تبصرهٔ ۱، در مورد جرائم موضوع بندهای (الف)، (ب)، (پ) و (ت) ماده (۳۰۲) این قانون که به صورت مشهود واقع شود و ضابطان دادگستری حاضر نباشند، تمام شهروندان می‌توانند اقدامات لازم را برای جلوگیری از فرار مرتکب و حفظ صحنهٔ جرم انجام دهند. این تبصره فقط به مادهٔ ۳۰۲ ارجاع داده و محتوای آن در این متن نیامده است.

ولگرد به چه کسی گفته می‌شود؟

طبق تبصرهٔ ۲ همین ماده، ولگرد کسی است که مسکن و ماوای مشخص و وسیلهٔ معاش معلوم و شغل یا حرفهٔ معینی ندارد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی کیفری ←