ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

خواهان حق دارد ضمن تقدیم دادخواست یا در اثنای دادرسی و یا به طور مستقل جبران خسارات ناشی از دادرسی یا تاخیر انجام تعهد یا عدم انجام آن را که به علت تقصیر خوانده نسبت به اداء حق یا امتناع از آن به وی وارد شده یا خواهد شد، همچنین اجرت‌المثل را به لحاظ عدم تسلیم خواسته یا تاخیر تسلیم آن از باب اتلاف و تسبیب از خوانده مطالبه نماید. خوانده نیز می‌تواند خسارتی را که عمدا از طرف خواهان با علم به غیر محق بودن در دادرسی به او وارد شده از خواهان مطالبه نماید. دادگاه در موارد یادشده میزان خسارت را پس از رسیدگی معین کرده و ضمن حکم راجع به اصل دعوا یا به موجب حکم جداگانه محکوم علیه را به تادیه خسارت ملزم خواهد نمود. در صورتی که قرارداد خاصی راجع به خسارت بین طرفین منعقد شده باشد برابر قرارداد رفتار خواهد شد.

تبصره ۱

در غیر مواردی که دعوای مطالبه خسارت مستقلا یا بعد از ختم دادرسی مطرح شود مطالبه خسارت‌های موضوع این ماده مستلزم تقدیم دادخواست نیست.

تبصره ۲

خسارت ناشی از عدم النفع قابل مطالبه نیست و خسارت تاخیر تادیه در موارد قانونی قابل مطالبه می‌باشد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید کسی که در یک پرونده دادخواست می‌دهد (خواهان) می‌تواند از طرف مقابل (خوانده) خسارتی را بخواهد که به‌خاطر دادرسی، یا دیر انجام دادن تعهد، یا انجام ندادن آن به او وارد شده یا خواهد شد، به شرط اینکه این خسارت ناشی از تقصیر خوانده در پرداخت حق یا امتناع از آن باشد. همچنین می‌تواند «اجرت‌المثل» را به‌خاطر تحویل ندادن یا دیر تحویل دادن خواسته، از دو راه «اتلاف» و «تسبیب» مطالبه کند. طرف مقابل (خوانده) هم می‌تواند خسارتی را که خواهان عمداً و با آگاهی از اینکه حق ندارد، در دادرسی به او زده، از خواهان بخواهد.

این مطالبه می‌تواند همراه با دادخواست، در میان دادرسی، یا جداگانه مطرح شود. دادگاه خودش پس از رسیدگی مقدار خسارت را مشخص می‌کند و در همان حکم دربارهٔ اصل دعوا یا با یک حکم جداگانه، شخص محکوم‌علیه را به پرداخت خسارت ملزم می‌کند. اگر بین دو طرف قرارداد خاصی دربارهٔ خسارت بسته شده باشد، طبق همان قرارداد عمل می‌شود.

دو تبصره هم دارد: تبصره ۱ می‌گوید در مواردی که دعوای مطالبه خسارت جداگانه یا بعد از پایان دادرسی مطرح شود، برای مطالبه این خسارت‌ها دادن دادخواست لازم نیست. تبصره ۲ می‌گوید خسارت ناشی از «عدم‌النفع» (یعنی سودی که فقط احتمالی بوده و به دست نیامده) قابل مطالبه نیست، ولی خسارت تأخیر تأدیه در مواردی که قانون گفته قابل مطالبه است.

مصادیق واقعی

علی از مریم مبلغی طلب دارد و دادخواست می‌دهد. مریم با اینکه توانایی پرداخت دارد، پرداخت را دیر می‌کند و به این ترتیب به علی خسارت وارد می‌شود. علی می‌تواند همراه دادخواست یا در میان دادرسی، جبران این خسارت را از مریم بخواهد.
مریم بدون اینکه واقعاً حق داشته باشد، علی را به دادگاه می‌کشاند. علی می‌تواند خسارتی را که از این کار عمدی و آگاهانه به او وارد شده، از مریم مطالبه کند.

سؤالات پرتکرار

برای مطالبه این خسارت باید حتماً همان موقع دادخواست بدهم؟

نه؛ متن می‌گوید می‌توانی همراه دادخواست، در میان دادرسی، یا جداگانه این خسارت را مطالبه کنی. تبصره ۱ هم می‌گوید اگر جداگانه یا بعد از پایان دادرسی مطرح شود، دادن دادخواست لازم نیست.

اگر سودی که فکر می‌کردم به دستم می‌رسد، نرسیده باشد، می‌توانم آن را به عنوان خسارت بخواهم؟

طبق تبصره ۲، خسارت ناشی از عدم‌النفع قابل مطالبه نیست. البته خسارت تأخیر تأدیه در مواردی که قانون گفته قابل مطالبه است.

اگر من و طرف مقابل از قبل دربارهٔ خسارت قرارداد بسته باشیم، چه می‌شود؟

متن می‌گوید در این صورت برابر همان قرارداد رفتار خواهد شد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←
ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی — لویادسک