ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

حکم دادگاه حضوری است مگر اینکه خوانده یا وکیل یا قائم مقام یا نماینده قانونی وی در هیچ یک از جلسات دادگاه حاضر نشده و به طور کتبی نیز دفاع ننموده باشد و یا اخطاریه ابلاغ واقعی نشده باشد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده یک قاعدهٔ کلی می‌گوید: حکم دادگاه حضوری است، مگر در حالت‌هایی که در خود متن مشخص شده است. یعنی اصل بر این است که حکم حضوری صادر می‌شود و فقط در صورت وجود شرایط استثنا، این حالت تغییر می‌کند.

طبق متن، دو حالت استثنا وجود دارد: نخست اینکه خوانده (طرف مقابل دعوا) یا وکیل، قائم‌مقام یا نمایندهٔ قانونی او در هیچ‌یک از جلسات دادگاه حاضر نشده باشد و به‌صورت کتبی هم دفاع نکرده باشد؛ دوم اینکه اخطاریه (کاغذی که دادگاه برای اطلاع طرف می‌فرستد) ابلاغ واقعی نشده باشد. برای پر شدن شرط اول، هر دو جزء لازم است: هم غیبت در همهٔ جلسات، هم نداشتن دفاع کتبی.

نکتهٔ قابل توجه این است که متن به‌صراحت نمی‌گوید اگر این استثناها پیش بیاید، نام حکم چه می‌شود؛ فقط می‌گوید در آن حالت‌ها حکم حضوری نیست.

مصادیق واقعی

علی از مریم شکایت مالی می‌کند. اخطاریه به مریم ابلاغ واقعی می‌شود، اما مریم در هیچ جلسه‌ای حاضر نمی‌شود و هیچ لایحه یا دفاع کتبی هم نمی‌دهد. با توجه به این متن، این حالت از استثناهای ذکرشده است.
علی از مریم شکایت مالی می‌کند. مریم در یکی از جلسات دادگاه حاضر می‌شود (یا به‌طور کتبی دفاع می‌کند). چون شرط «در هیچ‌یک از جلسات حاضر نشده و کتباً هم دفاع نکرده» برقرار نیست، طبق این متن حکم حضوری است.

سؤالات پرتکرار

اصل بر چیست؛ حکم حضوری یا غیابی؟

طبق این متن، اصل بر حضوری بودن حکم دادگاه است و حضوری نبودن فقط در حالت‌هایی است که خود ماده گفته است.

اگر خوانده در هیچ جلسه‌ای حاضر نشود ولی لایحهٔ کتبی بدهد، حکم چه می‌شود؟

در این متن شرط استثنا این است که خوانده در هیچ جلسه حاضر نشده «و» کتباً هم دفاع نکرده باشد. پس اگر دفاع کتبی داشته باشد، این شرط کامل نمی‌شود و طبق متن حکم حضوری است.

اگر اخطاریه به خوانده ابلاغ واقعی نشده باشد چه می‌شود؟

متن، ابلاغ واقعی نشدن اخطاریه را یکی از حالت‌هایی دانسته که حکم حضوری نیست.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←
ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی — لویادسک