ماده ۳ قانون آیین دادرسی مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

قضات دادگاه‌ها موظفند موافق قوانین به دعاوی رسیدگی کرده، حکم مقتضی صادر و یا فصل خصومت نمایند. در صورتی که قوانین موضوعه کامل یا صریح نبوده یا متعارض باشند یا اصلا قانونی در قضیه مطروحه وجود نداشته باشد، با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر و اصول حقوقی که مغایر با موازین شرعی نباشد، حکم قضیه را صادر نمایند و نمی‌توانند به بهانه سکوت یا نقص یا اجمال یا تعارض قوانین از رسیدگی به دعوا و صدور حکم امتناع ورزند والا مستنکف از احقاق حق شناخته شده و به مجازات آن محکوم خواهند شد.

تبصره

چنانچه قاضی مجتهد باشد و قانون را خلاف شرع بداند پرونده به شعبه دیگری جهت رسیدگی ارجاع خواهد شد.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده می‌گوید قاضیان دادگاه‌ها باید به دعاوی رسیدگی کنند و بر پایه قوانین، حکم لازم را صادر کنند یا دعوا را پایان دهند. اگر قانون کامل، روشن، هماهنگ با قانون دیگر نباشد یا اصلاً قانونی برای آن موضوع وجود نداشته باشد، قاضی باید با تکیه بر منابع معتبر اسلامی یا فتواهای معتبر و اصول حقوقی که با شرع مخالف نباشد، حکم بدهد.

مصادیق واقعی

علی از کسی شکایت مالی دارد، اما می‌گوید قانون این موضوع را روشن نگفته است. طبق این ماده، قاضی نمی‌تواند بگوید چون قانون روشن نیست رسیدگی نمی‌کنم؛ باید بر پایه منابع و اصولی که در همین متن آمده تصمیم بگیرد.
مریم پرونده‌ای در دادگاه دارد و قاضی مجتهد است و قانون را مخالف شرع می‌داند. بر اساس تبصره این ماده، پرونده به شعبه دیگری برای رسیدگی فرستاده می‌شود.

سؤالات پرتکرار

اگر قانون دربارهٔ موضوعی ساکت باشد، قاضی می‌تواند از رسیدگی و صدور حکم خودداری کند؟

نه. این ماده می‌گوید قاضی نمی‌تواند به بهانه سکوت، نقص، اجمال، تعارض قوانین از رسیدگی و صدور حکم امتناع کند و باید با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتواهای معتبر و اصول حقوقی غیرمغایر با شرع حکم بدهد.

اگر قاضی مجتهد باشد و قانون را خلاف شرع بداند، چه اتفاقی می‌افتد؟

بر اساس تبصره این ماده، پرونده به شعبه دیگری برای رسیدگی ارجاع خواهد شد.

اگر قاضی از رسیدگی خودداری کند، در همین متن چه مجازاتی تعیین شده است؟

این متن می‌گوید چنین قاضی مستنکف از احقاق حق شناخته می‌شود و به مجازات آن محکوم خواهد شد، اما مقدار یا نوع مجازات در همین متن مشخص نشده است.

مشاهدهٔ متن کامل قانون آیین دادرسی مدنی ←