ماده ۳۰۶ قانون مدنی

سلب مسئولیت: تیم حقوقی لویادسک قوانین و مصوبات را به‌طور مداوم بررسی و در صورت تغییر به‌روزرسانی می‌کند؛ با این حال، اگر قصد استناد به قانونی را دارید، پیش از آن متن آن را از طریق مراجع رسمی کشور بررسی کنید.

اگر کسی اموال غایب یا محجور و امثال آن‌ها را بدون اجازه مالک یا کسی که حق اجازه دارد اداره کند باید حساب زمان تصدی خود را بدهد در صورتی که تحصیل اجازه در موقع مقدور بوده یا تاخیر در دخالت موجب ضرر نبوده است حق مطالبه مخارج نخواهد داشت ولی اگر عدم ‌دخالت یا تاخیر در دخالت موجب ضرر صاحب مال باشد دخالت ‌کننده مستحق اخذ مخارجی خواهد بود که برای اداره کردن لازم بوده است.

توضیح این ماده به زبان عامیانه

این ماده دربارهٔ کسی است که اموال شخص غایب (کسی که در دسترس نیست) یا محجور (کسی که به دلیل سن یا وضعیت ذهنی، خودش حق تصمیم‌گیری دربارهٔ اموالش را ندارد) یا مواردی شبیه این‌ها را بدون اجازهٔ مالک یا کسی که حق اجازه دادن دارد، اداره می‌کند. چنین شخصی باید حساب دوره‌ای که اموال را در دست داشته بدهد.

اگر در آن زمان می‌توانسته اجازه بگیرد یا اگر دخالت نمی‌کرد و کار را عقب می‌انداخت ضرری به صاحب مال نمی‌رسید، حق ندارد هزینه‌هایی را که کرده مطالبه کند. اما اگر دخالت نکردن یا عقب انداختن کار، به صاحب مال ضرر می‌رساند، اداره‌کننده می‌تواند هزینه‌های لازم برای اداره کردن اموال را مطالبه کند.

متن این ماده تبصره ندارد. یک نکته در متن کمی مبهم است: شرط «تحصیل اجازه در موقع مقدور بوده» و شرط «تاخیر در دخالت موجب ضرر نبوده است» با «یا» به هم وصل شده‌اند، و روشن نیست اگر فقط یکی از آن‌ها برقرار باشد آیا باز هم حق مطالبهٔ مخارج از بین می‌رود یا نه؛ متن در این باره صریح نیست.

مصادیق واقعی

علی برای مدت طولانی به سفر خارج رفته و در دسترس نیست. همسایه‌اش مریم می‌بیند سقف خانهٔ علی در حال ریزش است و اگر کاری نکند خانه آسیب جدی می‌بیند. مریم بدون اجازه سقف را تعمیر می‌کند. چون دخالت نکردن به مال علی ضرر می‌رساند، مریم می‌تواند هزینه‌های لازم تعمیر را از او مطالبه کند و باید حساب این دوره را هم بدهد.
فرض کنید مریم بدون اجازه وارد خانهٔ علی می‌شود و رنگ‌آمیزی دیوارها را انجام می‌دهد، در حالی که می‌توانسته از برادر علی که حق اجازه دادن دارد بپرسد و تأخیر هم هیچ ضرری به خانه نمی‌زده است. در این حالت مریم حق ندارد هزینهٔ رنگ را مطالبه کند، ولی باید حساب دوره‌ای که اموال را در دست داشته بدهد.

سؤالات پرتکرار

اگر بدون اجازه اموال کسی را که در دسترس نیست اداره کنم، آیا می‌توانم پول خرج‌شده‌ام را بگیرم؟

به این ماده بستگی دارد: اگر می‌توانستی اجازه بگیری یا اگر دخالت نمی‌کردی و کار را عقب می‌انداختی ضرری به صاحب مال نمی‌رسید، حق مطالبهٔ مخارج نداری. اما اگر دخالت نکردن یا تأخیر، به صاحب مال ضرر می‌رساند، می‌توانی هزینه‌های لازم برای اداره کردن را مطالبه کنی.

اگر اموال غایب را بدون اجازه اداره کنم، فقط بحث پول است یا کار دیگری هم باید بکنم؟

بر اساس این ماده، باید حساب دوره‌ای که اموال را در دست داشته‌ای بدهی؛ این جدا از موضوع مطالبهٔ مخارج است.

منظور از محجور در این ماده چیست؟

متن ماده فقط عبارت «محجور و امثال آن‌ها» را آورده و توضیح بیشتری نداده است؛ همین اندازه روشن است که شخصی است که خودش حق تصمیم‌گیری دربارهٔ اموالش را ندارد.

مشاهدهٔ متن کامل قانون مدنی ←
ماده ۳۰۶ قانون مدنی — لویادسک